Azerbejdżan – profil kraju

Ukształtowanie terenu Azerbejdżanu przypomina lejek pochylony w stronę Morza Kaspijskiego. Na północy mamy wysokie góry Kaukazu, na południowym-zachodzie góry Karabachu, a pośrodku Równinę Szyrwańską i Nizinę Mugańską. Z tego powodu, a także dzięki położeniu na odpowiedniej szerokości geograficznej, z jedenastu znanych stref klimatycznych, na terenie Azerbejdżanu obecnych jest aż dziewięć, od klimatów subtropikalnych, przez półpustynne, umiarkowane, aż po strefy wiecznego śniegu w wysokich górach.

Historia

Przypuszcza się, że pierwsi ludzie pojawili się na terytorium Azerbejdżanu już 1,5 miliona lat temu. Najstarsze ślady człowieka pochodzą jednak z czasów sprzed ok. 400 tysięcy lat, co ciekawe starsze ludzkie szczątki znaleziono tylko w trzech innych miejscach na świecie. Z czasem zaczęły kształtować się pierwsze związki plemienne, które rozrosły się w IX w. p.n.e. do pierwszego państwa, królestwa Manna, które można uznać za wysoko rozwinięte jak na tamte czasy. Ok. 600 lat później tereny te podbija Aleksander Macedoński, a po nim powstaje pierwsze duże państwo, obejmujące także tereny Gruzji i Dagestanu, czyli Albania Kaukaska, która przetrwa prawie 1000 lat, mimo iż, w miedzy czasie, zostanie podbita przez Rzymian.

Atesgiah

W 705 r. Albania Kaukaska zostaje podbita przez Arabów i ostatecznie przestaje istnieć. Przez prawie 140 lat na terytorium Azerbejdżanu przetaczają się powstania przeciw zaborcom. Po uwolnieniu się spod arabskiego jarzma powstaje kilka niezależnych państw. Na szczególną uwagę zasługują państwa Szirwanu, Sadżytów, oraz Seldżuków, znanych później jako Turcy Seldżuccy. Okres aż do połowy XIX w. odznacza się rozkwitem kultury, nauki, medycyny i astronomii. Z drugiej strony Azerbejdżan wielokrotnie musiał mierzyć się z najazdami Mongołów oraz z rosnącymi i malejącymi wpływami poszczególnych dynastii.

Tradycyjne stroje azerskie

Przełom XVIII i XIX w. to najazdy Persji i Rosji i, ostatecznie, podział kraju. Północny Azerbejdżan, będący pod władzą rosyjską odzyskał niepodległość w 1918 r. i stał się pierwszym krajem muzułmańskim o ustroju republikańskim. Zaledwie 2 lata później na jego tereny wkroczyła Armia Czerwona i włączyła w skład ZSRR. Związek Radziecki bardzo mocno inwestował w rozwój przemysłu i wydobycie ropy naftowej. To sprawiło gwałtowny wzrost gospodarczy i szybkie bogacenie się, ale także rusyfikację północnego Azerbejdżanu. Różnice między północą, a południem były bardzo wyraźne. Oprócz różnic gospodarczych, doszły różnice kulturowe. Północ była już mocno zindustrializowana i skierowana na europejską kulturę, podczas gdy biedne południe pozostało wierne kulturze perskiej.

Port w Baku

Ostatecznie w 1991 r. Azerbejdżan odłączył się od ZSRR, tworząc własne, niezależne państwo. Obecnie jest członkiem wszystkich stowarzyszeń międzynarodowych i organizacji humanitarnych, których celem jest rozwój społeczny, duchowy i moralny naszej planety.

Centrum Heydara Alieva


Górski Karabach

Od odzyskania niepodległości jest to największy problem Azerbejdżanu. Górski Karabach od wieków zamieszkiwali Ormianie. W XIX w. tereny te przejęła Rosja i włączyła w skład prowincji, która w przyszłości miała stać się Azerbejdżanem. W trakcie ustalania granic po I wojnie światowej, tereny te, mimo protestów Armenii, włączono w skład Azerbejdżanu. Jak nie wiadomo o co chodzi, to chodzi o pieniądze. Nie inaczej było w tej sytuacji. Decyzja o włączeniu Górskiego Karabachu w skład Azerbejdżanu była decyzją polityczną, chodziło o utrzymanie dobrych stosunków z krajem posiadającym bardzo bogate złoża ropy naftowej. Pamiętajmy, że na początku XX w. Azerbejdżan był w tym temacie najważniejszym graczem na świecie.

Kaukaz. Północny Azerbejdżan.
Kaukaz. Północny Azerbejdżan.

Obecnie Górski Karabach, to w zasadzie osobne państwo, którego nikt nie uznaje, nawet życzliwa mu Armenia. Po wielu latach krwawych walk wciąż znajduje się on pod władzą ludności ormiańskiej. Azerbejdżan ma na tyle silna armię i jest na tyle bogaty, że bez problemu mógłby wkroczyć na sporne terytorium i siłą je odebrać, ale Karabach ma silnego sojusznika – Rosję. Moskwie bardzo nie podoba się niezależność Azerbejdżanu zasobnego w ropę i gaz, a to właśnie Azerbejdżan może być bardzo dobrą alternatywą dla Europy, by uniezależnić się od dostaw z Rosji. Jak nie wiadomo o co chodzi…

Północny Azerbejdżan. Droga z Xinaliq.
Północny Azerbejdżan. Droga z Xinaliq.

Nachiczewan

Jest to jednak z republik Azerbejdżanu, stanowiąca jego enklawę oddzieloną terytorium Armenii. Według legendy, to właśnie na jednym z nachiczewańskich wzgórz spoczęła biblijna Arka Noego. Nachiczewan nie ma żadnej łączności z resztą kraju. Ze względu na konflikt z Armenią jedyną opcją, by dostać się do reszty kraju jest podróż przez Iran.

Postój w Xinaliq.
Postój w Xinaliq.

Fundacja Heydara Alijewa

Heydar Alijew to najwybitniejszy prezydent Azerbejdżanu. Stanowisko piastował w latach 1993 – 2003. Wcześniej był szefem azerskiego KGB, ale z czasem stał się wielki patriotą i jednym z największych przeciwników Michaiła Gorbaczowa. W Azerbejdżanie była niezwykle ceniony i wciąż jest bardzo dobrze wspominany. Na handlu ropą dorobił się bardzo dużego majątku, który po jego śmierci stał się podstawą dla stworzenia fundacji jego imienia. Jej celem jest wspieranie najsłabszych grup społecznych, rozwój gospodarki, nauki, kultury, sportu, oświaty, a także krzewienie patriotyzmu. Nie będzie wielką przesadą stwierdzenie, że fundacja odbudowała cały kraj. W ramach różnych projektów budowane są szkoły, szpitale, odbudowywane są zabytki, dzieci dostają podstawowe wyposażenie do szkoły, prowadzone są prace nad rozwojem przeszczepów itd. itp. Zakres działania fundacji jest olbrzymi i podróżując po kraju, co chwilę trafia się na budynki wybudowane za jej pieniądze.

Heydar Aliev Merkezi

Religia

Praktycznie 100% mieszkańców Azerbejdżanu wyznaje islam. Jednak, co rzadko spotykane w krajach muzułmańskich, konstytucja gwarantuje świeckość państwa, wolność wyznania oraz równość kobiet i mężczyzn. Nie powinniśmy się niczego obawiać, bowiem jest to kraj szyicki, co sprawia, że pełno tam ludzi bardzo otwartych i tolerancyjnych w stosunku do osób innego wyznania.

Meczet Bibi Heybat

Gwoli wyjaśnienia, są dwa główne nurty islamu: szyizm i sunnizm. Najwięcej muzułmanów na świecie stanowią sunnici, którzy w krajach, w których stanowią większość, mocno dyskryminują szyitów. Częstą praktyką jest zakazywanie szyitom czytania Koranu, co stanowi raczej łagodna formę dyskryminacji, znacznie gorsze są akcje ich masowego zabijania.

Konflikt między szyitami a sunnitami jest z pozoru prozaiczny. Szyici uważają, że władzę po Mahomecie powinni przejąć jego potomkowie, a sunnici są zdania, że Mahomet nie pozostawił żadnych jasnych instrukcji dotyczących sukcesji. Ni mniej, ni więcej, chodzi o władzę.

Meczet Bibi Heybat

Wulkany błotne

Mało kto zdaje sobie sprawę z tego, czym jest największa atrakcja Azerbejdżanu. Wulkany błotne, bo o nich mowa, upodobały sobie tutejsze tereny. To właśnie w Azerbejdżanie znajduje się prawie połowa wszystkich wulkanów błotnych świata. Tu znajduje się największy na świecie okaz, mierzący 410 m, Taragaj. Tu także znajduje się jedyny na świecie, od lat nieustannie czynny, wulkan Goturdag. Szczególnie dużo jest ich na półwyspie Abszerońskim. U podnóża niektórych z nich są całe wioski. Warto sobie uświadomić, że wybuch takiego wulkanu wiąże się z wyrzuceniem słupu ognia i kilku ton błota na wysokość nawet 100 metrów. Jeszcze parę lat temu jeden z teoretycznie uśpionych wulkanów nagle wybuchł, zalewając pobliską wioskę błotem i zabijając jej mieszkańców.

Wulkan błotny

Surowce naturalne

Azerbejdżan nie jest biednym krajem. Skąd się biorą pieniądze? Z ziemi! Kraj jest bardzo bogaty w surowce naturalne takie jak żelazo, miedź, złoto, rtęć, sól kamienna, marmur i wiele innych. Tym, co stanowi jednak najważniejszą gałąź przemysłu jest wydobycie ropy naftowej i gazu ziemnego. Bardzo bogate złoża znajdują się na półwyspie Abszerońskim, gdzie można znaleźć całe farmy szybów naftowych. Ponadto Azerbejdżan korzysta z nieunormowanych zasad wykorzystania Morza Kaspijskiego, z którego dna wydobywa się olbrzymie wręcz ilości ropy. 1/3 całego PKB kraju jest wytwarzana tylko i wyłącznie w rejonie Baku. Cały półwysep Abszeroński skupia nawet 70% PKB. Prawie cały przemysł, a szczególnie takie jego gałęzie jak przemysł metalowy, czy elektryczny jest ściśle związany z wydobyciem ropy. Nasuwa się oczywiste pytanie: co będzie, gdy ropy zabraknie?

Port w Baku

Według starożytnych kronikarzy, już przed naszą erą ropa naftowa była sprzedawana na Bliski Wschód. Według Marco Polo w XIII w. w okolicach Baku mogło być nawet 500 studni naftowych. Na dużą skalę przemysł rozkręcił jednak dopiero po podbiciu Azerbejdżanu przez Rosję. Na początku XX w. ropa wydobywana w Azerbejdżanie stanowiła ponad połowę całego światowego wydobycia!

Mała ciekawostka: na początku XX w., w okresie boomu naftowego, prawie wszystkie budynki w Baku projektowali wyłącznie polscy architekci.

Atesgiah
Dużo jest miejsc, gdzie gaz ziemny wydobywa się z ziemi. To często miejsca kultu „wiecznego ognia”.

Kultura

Kulturę azerską wyróżniają dwa elementy. Pierwszym z nich są dastany, czyli eposy heroiczne. Najważniejszym z nich jest „Kitab-i Dede Korkut”, powstały ponad 1000 lat temu, który zachował informacje o najodleglejszych dziejach narodu, np. o tym, jak kształtowały się struktury rodowo-plemienne. Motywy z tego dastanu są niezwykle popularne i bardzo często wykorzystywane w filmach, książkach, muzyce. W ogóle, w Azerbejdżanie niezwykle popularne są legendy w stylu „Baśni 1000 i 1 nocy”. Odzwierciedlają one życie codzienne ludu i jego wrogość wobec warstwy panującej. W tego typu baśniach zawsze zwycięża człowiek sprawiedliwy, pracowity, oddany swojemu krajowi.

Drugi ważny element kultury stanowią piry. Są to tajemnicze, archaiczne miejsca kultu obdarzone dziwną mocą przyciągania ludzi i często pomagania im. Każdy pir to samodzielne zjawisko stanowiące odrębny kult, często o korzeniach w kulturze pierwotnej. Pirem może być cokolwiek i mogą one znajdować się wszędzie, w górach, przy drogach, w jaskiniach. Dobrym przykładem jest góra Besbarmag, na której szczycie znajduje się pir Hyzyrznide. Według legendy prorok Hyzyr odkrył wejście do podziemnego królestwa, w którym znajdowało się źródło „żywej wody”. Pijąc tą wodę prorok uzyskał nieśmiertelność.

Besbarmag
Besbarmag.

Warto jeszcze wspomnieć, że gatunkiem muzycznym kojarzonym z Azerbejdżanem jest… jazz. W Baku co roku odbywa się jeden z największych festiwali jazzowych na świecie, a sam jazz często jest wplatywany w tradycyjne ludowe gatunki muzyczne.

Don Juan

Postać Don Juana pewnie każdy kojarzy. Był to szlachcic mieszkający w Hiszpanii, słynący z urody i wykorzystywania jej do podrywania kobiet. Jest to oczywiście postać fikcyjna… ale nie do końca. Otóż pierwowzorem postaci Don Juana, był azerski poseł, podróżujący po Europie w latach 1599-1602, Oruj bey Bayat.

Zwierzęta

Ze zwierząt, których nie uświadczymy w Polsce, a możemy spotkać w Azerbejdżanie, na pewno warto wymienić jadowite węże. Szczególnie niebezpieczna może być żmija lewantyńska. W Morzu Kaspijskim można się z kolei natknąć na węże wodne. W praktyce jednak łatwiej spotkać jaszczurkę niż węża, i choć nie ma się czego obawiać, to warto zachować rozwagę i ostrożność, szczególnie w wysokiej trawie.

Ponadto w różnych rejonach kraju można spotkać rozmaite zwierzęta. Do najpowszechniejszych należą niedźwiedzie brunatne, sarny, lisy, dżejrany, wilki. W różnych opracowaniach, czy nawet na wikipedii można znaleźć informację, że typowym zwierzęciem Azerbejdżanu jest także lampart. Może i był ileśnaście lat temu, ale obecnie uznaje się, że ten gatunek już tutaj nie występuje. A jeżeli nawet, to są to pojedyncze osobniki i spotkanie któregoś z nich na trasie można traktować jak trafienie szóstki w Lotto, albo jak niewyobrażalny pech, gdy nie mamy dokąd uciec.

Osioł

Żadnego z opisanych powyżej zwierząt nie spotkałem. Co prawda jedną noc w górach spędziłem przy bezustannym wyciu szakali, ale żadnego z nich, niestety (albo na szczęście) nie zauważyłem. To co najczęściej mi się trafiało w trakcie podróżowania to orły i psy. Najliczniejszą rasę tutaj stanowią owczarki kaukaskie. Warto uważać, bo potrafią być agresywne. Jako ciekawostkę dodam, że tylko w Azerbejdżanie występuje specjalna odmiana owczarka kaukaskiego – stepowa, krótkowłosa, czasami określana po prostu mianem „psa z Azerbejdżanu”.

Krowa
Byłbym zapomniał! Krowy są wszędzie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *