Monako – profil kraju

Maciupkie państewko położone gdzieś na Riwierze Francuskiej jest obecnie symbolem bogactwa, blichtru, najwspanialszych jachtów i najsłynniejszych kasyn. Jak to jest możliwe, że zawierucha dziejowa nie zniszczyła jego niezależności i czy Księstwu ona się w ogóle opłaca?

Grecja, Rzym, w końcu Francja

Opowiadanie o historii Monako jest dość proste. Prawie całe dzieje tego terenu są doskonale udokumentowane. Początki sięgają VI w. p.n.e., gdy kolonizujący południowe wybrzeże dzisiejszej Francji Grecy założyli Marsylię, a niedługo później, na terenie należącym uprzednio do liguryjskiego plemienia Monoikos, polis o tej samej co podbity lud nazwie. W zdobytej kolonii niezwykle silnie rozwinął się kult Herkulesa. Plemiona liguryjskie stanowiły problem dla greckich polis, nękając je co jakiś czas atakami. Do pomocy Grecy poprosili Rzymian, co było złym pomysłem. Bogactwo greckich kolonii i ich doskonałe położenie kusiło Cesarstwo Rzymskie. Pod koniec II w. p.n.e. wyruszyli oni pod wodzą Marcusa Flaviusa Flaccusa. Pokonali oni plemiona liguryjskie i ruszyli w kierunku Hiszpanii. Ważne zwycięstwo nad Kartaginą i przejęcie Półwyspu Iberyjskiego sprawiły, że niezwykle ważne było zapewnienie połączenia drogowego pomiędzy Hiszpanią a Rzymem. W ciągu kilku lat krwawych wojen cel udało się osiągnąć. W następnym wieku, po podboju dokonanym przez Juliusza Cezara, cała Galia znalazła się pod rzymskim panowaniem. Z jednej strony był to okres romanizacji kultury, ale z drugiej też okres wielkiego rozwoju. Monako wchodziło wtedy w skład prowincji nazywanej Galią Narbońską. Upadek Cesarstwa Rzymskiego oznaczał najazd plemion barbarzyńskich: Wizygotów, Ostrogotów, Burgundów. W pewnym momencie dominację w tym regionie zdobyli Longobardowie, z czasem jednak przeszedł on pod władanie rosnącego w siłę państwa Franków. Okres od V do X w. to okres stopniowego wyludniania się tych terenów. Ciągłe najazdy flot saraceńskich sprawiły, że ludzie przenosili się w głąb lądu.

Monako

Początki rodu Grimaldich

Rok 975 uznaje się za koniec zmagań z Saracenami. Wtedy hrabia Prowansji, Wilhelm I Wyzwoliciel, pokonał arabską armię w bitwie pod Tourtour, co ostatecznie zakończyło plany ekspansji muzułmanów. Monako znalazło się pod panowaniem Prowansji, a konkretnie władzę sprawowali biskupi Nicei. W tym czasie teren późniejszego księstwa ponownie się zaludniał. Wpływ miało na to ponownie osiedlanie się Ligurów. Liguria to była oczywiście kraina włoska, ze stolicą w Genui. Rosnące znaczenie i bogacenie się Genui sprawiło też rosnące jej wpływy w Monako. W połowie XII w. Genueńczycy zagarnęli Monako, uzyskali prawo do zbrojnej obrony tych ziem, aż w 1191 r. cesarz Niemiec, Henryk VI, oficjalnie potwierdził przynależność Monako do Genui. Warunkiem była budowa zamku, który miał strzec wybrzeże przed najazdami muzułmanów. Budowę fortecy na skale Monako rozpoczęto dopiero w 1215 r. Datę tę często uznaje się za faktyczny początek historii Monako.

W XII i XIII w. rosło znaczenie genueńskiej rodziny Grimaldich, którzy dorobili się olbrzymiego majątku na wyprawach krzyżowych i handlu w basenie Morza Śródziemnego. XIII w. był to tez okres sporów pomiędzy zwolennikami władzy papieskiej i zwolennikami władzy cesarskiej. Grimaldi należeli do tych pierwszych, nazywanych gwelfami. Udało im się wygnać z Genui swoich przeciwników, czyli gibelinów, którzy znaleźli schronienie w zamku w Monako. Rozwijali oni zamek, coraz bardziej zagrażając Genui. Ówczesna głowa rodu Grimaldich, Francesco, nie mógł akceptować rosnącego zagrożenia i, w końcu, w 1297 r. wyruszył na Monako, zdobywając zamek, według legendy, podstępem. Aczkolwiek, trzeba przyznać, że źródła historyczne są tutaj mocno rozbieżne. Tak naprawdę ciężko jednoznacznie określić kiedy i na jakiej zasadzie Monako przeszło pod władanie rodu Grimaldich. Następne kilkadziesiąt lat to ciągłe wojny i spory. Ostatecznie, w 1331 r. Karol Grimaldi przejął całkowitą kontrolę nad zamkiem. Nakładając wysokie opłaty celne i prowadząc bardzo mądrą politykę, nieco ponad 10 lat później czuł się już na tyle silny, by zerwać kontakty z Genuą. Śmierć Karola osłabiła Monako. Sytuację tę wykorzystała Genua, która ponownie zawłaszczyła posiadłość, skazując następców Karola na banicję.

Monako

Na początku XV w. rodzinie Grimaldich udało się podpisać porozumienie z Genuą, na mocy którego zamek w Monako ponownie znalazł się pod ich panowaniem. Całe stulecie to walka o przetrwanie. Zagrożenie najpierw stanowił książę Mediolanu, Filippo Maria Visconti, który nawet zdobył zamek na kilka lat, a później swoje pretensje do władzy zgłaszał książę Sabaudii, Ludwik I, chcący rozszerzyć swoje wpływy na wybrzeżu. Dynastię Grimaldich kosztowało to wiele ustępstw i niewygodnych układów.

Monako

Kolejne zwierzchnictwa

Władcy Monako starali się prowadzić politykę wywarzoną, balansując pomiędzy Genuą, Francją, Niceą i Hiszpanią. Każde ich potknięcie próbowano od razu wykorzystać. I tak, na początku XVI w. Genua ponownie podjęła próbę zajęcia zamku, nieudaną. Zaledwie kilka lat później, król Francji, Ludwik XII domagał się uznania Grimaldich za wasali Francji. Odmowa spotkała się z aresztowaniem głowy rodu. Po długich pertraktacjach Ludwik XII odstąpił od swoich żądań, uwalniając Grimaldiego. W 1525 r. Monako podpisało układ z Hiszpanią, oddając się pod jej protektorat. Na wyżyny umiejętności negocjacyjnych trzeba było się wzbić, gdy całe Lazurowe Wybrzeże zaczęła regularnie najeżdżać flota turecka. Monako przetrwało wszystkie te zawirowania i nie podzieliło losu pobliskiej Nicei, która została przez Turków prawie doszczętnie zniszczona.

Place d'Armes

Pomimo hiszpańskiego nadzoru i stacjonowania w Monako hiszpańskiego wojska, małe państewko pozostawało pod wpływem kultury włoskiej. Dopiero Honoriusz II zaczął w zamku wprowadzać styl francuski. Uwielbiał otaczać się sztuką. Sprowadzał z Paryża obrazy i gobeliny. To on jako pierwszy oficjalnie zaczął tytułować się księciem. Wbrew wszelkim przypuszczeniom, Hiszpanii wcale to nie niepokoiło. Natomiast książę coraz bardziej czuł, że jego państewko jest przez Hiszpanię okupowane. W 1641 r. pod osłoną nocy zaatakował hiszpańskich żołnierzy i po udanej akcji od razu zwrócił się do Francji o ochronę. Wpływy francuskie zaczęły wypierać wpływy włoskie. Kolejni członkowie rodu Garibaldich częściej wyjeżdżali do Paryża niż do Genui, czy Mediolanu. Zafascynowanie Francją, która przeżywała swój złoty okres, było tak duże, że np. książę Honoriusz III praktycznie w ogóle nie interesował się swoim księstwem, większość czasu spędzając na robieniu kariery wojskowej w służbie królów francuskich.

Monako

Trudne czasy

Książę Honoriusz III zmarł po pobycie w więzieniu, pozbawiony całej władzy. Jak to możliwe? W 1789 r. wybuchła Rewolucja Francuska. Jej skutkiem było obalenie rodu Grimaldich i włączenie Monako do Francji. Księstwo otrzymało nową nazwę – Fort Hercule. Po upadku Napoleona przywrócone zostało Monako, na którego tronie zasiadł Honoriusz IV. Monako nie było jednak niezależne. Stanowiło tylko część Królestwa Piemontu i Sabaudii. Król Wiktor Emmanuel I nakładał na księstwo ograniczenia gospodarcze i handlowe, które pogarszały kondycję księstwa. Kolejni władcy Monako nie potrafili sobie poradzić z problemami, nie byli w stanie poprawić sytuacji gospodarczej, ani pozbyć się uciążliwych praw narzucanych przez Sabaudię.

Monako

W 1858 r. Napoleon III podpisał tajne porozumienie z premierem Sardynii, pod której zwierzchnictwem znajdowało się królestwo Piemontu i Sabaudii. Porozumienie zakładało połączenie sił w wojnie z Austrią. Po jej zakończeniu Nicea i Sabaudia miały znaleźć się w granicach Francji, a Włochy mogły spokojnie dokończyć proces jednoczenia swoich księstw. Tak też się stało. Mieszkańcy co prawda mogli swoją wolę przekazać w głosowaniu, ale naciski lokalnych władz praktycznie wymusiły oddawanie głosów po myśli rządu francuskiego. Wspomniane głosowanie przeprowadzono także wśród mieszkańców Mentonu i Roquebrune, które stanowiły część Monako i przez lata odpowiadały za gospodarkę księstwa. Do tej pory księstwo żyło bowiem głównie z uprawy cytrusów właśnie na terenach Mentonu i Roquebrune. Mieszkańcy tych miast zdecydowali o przyłączeniu się do Francji. Książę Karol III próbował protestować, ale na niewiele się to zdało. W ramach zadośćuczynienia pierwszy król zjednoczonych Włoch, Wiktor Emmanuel II, zrzekł się protektoratu nad Monako przekazując je Francji. Karol III nie ustępował w negocjacjach. Udało mu się uzyskać uznanie niepodległości, a za oddanie swoich miast wymusił od Francji wysokie odszkodowanie. Podpisana została unia celna, dodatkowo Francja zobowiązała się do budowy drogi oraz linii kolejowej z Nicei do Monako.

Monako

Wielkie zmiany

Monako utraciło najważniejsze gospodarczo tereny, stało się najmniejszym państwem Europy z liczbą mieszkańców niewiele przekraczającą 1000. Książę Karol III nie miał wyjścia. Postanowił przekształcić Monako w ośrodek wypoczynkowy, czerpiąc pomysły z pobliskiej i popularnej Nicei. Bardzo istotne było otwarcie pierwszego kasyna w 1856 r. i przekształcenie małej, pobliskiej osady w centrum hazardu i luksusu, Monte Carlo. Już pod koniec XIX w. 95% przychodu państwa pochodziło z hazardu.

Monako

W ciągu 50 lat liczba mieszkańców księstwa wzrosła 20-krotnie. Ponad 80% mieszkańców stanowili jednak imigranci z Francji i Włoch. Monako stało się, podobnie jak cała Riwiera Francuska, turystycznym el dorado. W 1911 r. książę Albert I zakończył rządy absolutne, wprowadzając podział władzy między księcia a pochodzącą z powszechnych wyborów Radę Narodową. Był to efekt poważnego kryzysu politycznego, a nawet małej rewolucji przeciw władzy książęcej. Mieszkańcy buntowali się przeciwko faworyzowaniu obywateli francuskich w najważniejszych instytucjach w Księstwie.

W trakcie I wojny światowej Monako oficjalnie pozostało neutralne. W praktyce bardzo wyraźnie wspierało państwa ententy. Znajdował się tutaj jeden z większych szpitali dla żołnierzy Trójprzymierza. Koniec wojny przyniósł kolejny kryzys polityczny. Rosło zagrożenie, że tron Monako może przejąć syn księżniczki Florestyny Grimaldi, książę niemiecki Wilhelm Karl von Urach, co ze względu na zawirowania wojenne było absolutnie niedopuszczalne dla Francji. W efekcie w 1918 r. Francja narzuciła Monako traktat, na mocy którego zobowiązała się bronić niepodległości Księstwa pod warunkiem zachowania politycznych i gospodarczych interesów republiki.

Monako

XX wiek

Okres po pierwszej wojnie światowej to prawdziwy kryzys w Monako. Ogromnie zniszczenia i ogólnoświatowe problemy gospodarcze spowodowały drastyczny spadek wpływów z turystyki. Wyrosła też hazardowa konkurencja, ponieważ na zalegalizowanie tego typu rozrywki zdecydowała się Francja. Próbami mającymi przywrócić zainteresowanie turystów było powołanie klubu piłkarskiego oraz zorganizowanie w 1929 r. wyścigu samochodowego Monaco Grand Prix, które z czasem przekształciło się w słynną Formułę 1. W trakcie II wojny światowej Monako starało się pozostać neutralne, chociaż wyraźnie wspierało działania rządu francuskiego. W 1943 r. Monako zostało zajęte przez Włochów, którzy wprowadzili ustrój faszystowski. Jeszcze tego samego roku miejsce Włochów zajęli Niemcy, którzy okupację zaczęli od wywożenia Żydów. Po wojnie władzę przejął książę Rainier III. Państwowy skarbiec był pusty, wszelkie instytucje zbankrutowały. Pomysłem na przywrócenie świetności było promowanie Księstwa jako raju podatkowego i likwidacja cła. Jednym w pierwszych bogaczy, który skusił się na zainwestowanie w Monako był grecki milioner, Aristotelis Onasis. To właśnie jemu Monako zawdzięcza przywrócenie świetności kasyn Monte Carlo.

Grand Prix Monaco

Jednym z najważniejszych wydarzeń XX wieku był ślub księcia Rainiera III z amerykańską aktorką Grace Kelly. Nowa księżna szybko zyskała sobie serca poddanych. Zmarła w wyniku ran odniesionych w wypadku samochodowym. Obecnym władcą Monako jest książę Albert II, który w 2011 r. poślubił południowoafrykańską pływaczkę, Charlene Wittstock.

Grace Kelly path

Tam ciągle coś się dzieje!

Jest kilka symboli Monako, które, gdy tylko pomyślimy o tym kraju, od razu przychodzą nam do głowy. I wszystkie kojarzą się z pieniędzmi i zabawą. Jednym z nich są wyścigi. Monako jest kolebką sportów samochodowych. Pod koniec XIX w. Księstwo było jednym z aktorów tzw. „tygodnia szybkości”, cyklicznej, corocznej imprezy, która ściągała pasjonatów motoryzacji oraz najrozmaitszych twórców. Zwycięstwo w zawodach na Lazurowym Wybrzeżu było niezwykle prestiżowe. To „tydzień szybkości” zachęcił takich producentów jak Gottlieb Daimler, czy Wilhelm Maybach do doskonalenia swoich silników. W 1911 r. książę Albert I zorganizował tzw. Rajd Monte Carlo, którego trasa wiodła wzdłuż Lazurowego Wybrzeża z metą właśnie w dzielnicy Monako. Rajd odbywał się w styczniu, więc dodatkową trudność stanowiły warunki zimowe. Była to okazja do sprawdzenia różnych rozwiązań i innowacji technicznych. Zwycięstwo dawało producentowi samochodu bardzo skuteczną reklamę. Rajd Monte Carlo to najstarszy rajd na świecie organizowany aż do dzisiaj. W 1929 r. książę Ludwik II chcąc podreperować stan finansów państwa zaakceptował pomysł zorganizowaniu wyścigu ulicami Monako. W pierwszej wersji Grand Prix Monako uczestnicy musieli pokonać 100 okrążeń, po 3180 m każde. Od 1950 r. Grand Prix Monako wchodzi w skład wyścigów Formuły 1. Jest to jeden z najtrudniejszych wyścigów, ze względu na dużą ilość wąskich zakrętów, różnice poziomów i liczne tunele. Jest to też najbardziej prestiżowy wyścig Formuły 1.

Monako

Monako to oczywiście europejska stolica hazardu! To właśnie turystom, spragnionym łatwej wygranej, Księstwo zawdzięcza swoje bogactwo. Gry losowe zawsze budziły emocje. W XVIII w. król francuski Ludwik XVI zakazał tego typu rozrywek uznając je za demoralizujące. Rewolucja Francuska ten zakaz zniosła, ale kolejny król Ludwik Filip I w 1836 r. ponownie zakazał hazardu. Niedługo później w Monte Carlo powstało najsłynniejsze w Europie kasyno. Do dziś można tam zagrać w ruletkę, jednorękiego bandytę, czy różne gry karciane w tym bakarata, grę, w którą grywał sam James Bond. Mimo iż życie toczy się wokół tego największego i najsłynniejszego kasyna, to w Monako można znaleźć mniejsze, często hotelowe kasyna, w których też można stracić swoje oszczędności. Co ciekawe, ponieważ hazard także w Monako jest uznawany za rozpustę, decyzją księcia żaden obywatel nie może pracować w kasynie. Zatrudniani tam są tylko obcokrajowcy.

Monako

Ze względu na świetną pogodę, praktycznie przez cały rok można przyciągać turystów i właśnie to Księstwo robi organizując różnego rodzaju wydarzenia. Ilość różnych festiwali i świąt w Monako jest przytłaczająca! Na początku roku, w styczniu, oprócz Rajdu Monte Carlo, mamy Międzynarodowy Festiwal Cyrkowy, na który zjeżdżają się grupy z całego świata. Monako zazdrości Cannes popularności filmowej, więc organizuje Międzynarodowy Festiwal Programów Telewizyjnych. Kwiecień i maj to niezwykle prestiżowe zawody tenisowe, uważane za jedne z najważniejszych na świecie porównywane z Wimbledonem i Australian Open. Niedługo później mamy festiwal kultury, a jak kultura to też, organizowane o różnych porach roku, World Music Awards. Niezwykle popularny jest organizowany latem Międzynarodowy Festiwal Pirotechniczny. Bardzo ważnym wydarzeniem towarzyskim jest organizowana w sierpniu Gala Czerwonego Krzyża. Natomiast we wrześniu do portu w Monako zawijają najpiękniejsze jachty świata na Monaco Yacht Show. Oczywiście to tylko przykłady. Dzieje się tutaj dużo, dużo więcej. Szkoda tylko, że każda impreza oznacza znacznie zawyżone ceny za wynajem pokoi hotelowych.

Monako

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *