Rosja – profil kraju

Największe państwo na świecie, potężna gospodarka, największe zasoby naturalne i gigantyczne złoża surowców energetycznych. Rosja ma wszystko by być supermocarstwem i przez wiele lat nim rzeczywiście była.

Zaczęło się od Rusi Kijowskiej

W najdawniejszych czasach zamieszkiwane były tylko tereny południowej Rosji. Były one zwyczajnie najprzystępniejsze. To tam około 10 tysięcy lat temu ukształtowały się plemiona, które dały początek Grekom, Germanom, Słowianom, ale też ludom azjatyckim np. irańskim – Sarmatom i Scytom. Jakieś 3 tysiące lat później wyodrębniły się ludy ugrofińskie, których dziś największymi przedstawicielami są Węgrzy, Finowie i Estończycy. Cała starożytność i początek średniowiecza to migracje najróżniejszych plemion. Do tych najbardziej znanych należeli Hunowie, Awarowie, Bułgarzy i Chazarowie.

Irkuck

W IX w. Dnieprem na południe przemieszczali się szwedzcy wikingowie, nazywani Waregami. W 862 r. dotarli oni do Nowogrodu Wielkiego. Ich wodzem był wtedy Ruryk, późniejszy założyciel dynastii Rurykowiczów, którzy rządzili Rosją aż do XVI w. Następca Ruryka, Oleg Mądry, dotarł aż do Kijowa podbijając okoliczne plemiona i w 882 r. dając początek nowemu państwu – Rusi Kijowskiej. Waregowie sukcesywnie powiększali powierzchnię Rusi. Wyprawiali się bardzo daleko, prowadząc handel z Bizancjum, krajami arabskimi, Persją. W 988 r. książę Włodzimierz I przyjął chrzest i uczynił chrześcijaństwo prawosławne religią państwową. Ruś przez następne lata bardzo mocno się rozrastała, głównie w kierunku północnym i wschodnim. Próbowano się także przedrzeć na zachód, ale tam napotykano na twardy opór ze strony państwa Polan, rządzonego najpierw przez Mieszka I, a potem Bolesława Chrobrego.

Umierając w 1054 r. Jarosław I Mądry wprowadził zasadę senioratu. Podzielił Ruś pomiędzy swoich synów, za stolicę uznając Kijów. To właśnie w Kijowie miał rządzić zawsze najstarszy Rurykowicz, a pozostali mieli być mu podlegli. Rozbicie dzielnicowe było złym pomysłem. W szczytowym okresie było 64 książąt, z których wielu domagało się Kijowa. Wojny domowe były czymś całkowicie normalnym. W XII w. założone zostało miasto Moskwa, które później miało stać się stolicą potężnego imperium. Póki co, było to tylko miasteczko w obrębie Księstwa Włodzimiersko – Suzdalskiego. W 1238 r. doszło do najazdu mongolsko – tatarskiego pod wodzą Batu-chana i wkrótce cała Ruś znalazła się pod panowaniem Złotej Ordy.

Listwianka

Wielkie Księstwo Moskiewskie

Tatarzy nie sprawowali rządów na podbitych ziemiach, wystarczało im mianowanie władców poszczególnych księstw. Od zachodu z kolei osłabienie Rusi wykorzystywała Litwa, sukcesywnie podbijając pomniejsze księstwa. Niektóre z nich zostały też włączone w skład Polski. Coraz bardziej malało znaczenie Kijowa, rosło za to znacznie Włodzimierza, gdzie wkrótce ulokowano stolicę Rusi. W 1263 r. władca księstwa włodzimierskiego, Aleksander Newski, wydzielił w ramach swoich włości Księstwo Moskiewskie, które miało przypaść w spadku jego synowi. Zwierzchnictwo mongolskie cały czas ograniczało się do pobierania podatków i różnych danin. Ludność nie była mocno represjonowana.

Krasnojarsk

W 1325 r. przeniesiono stolicę Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego z Włodzimierza do Moskwy, co poskutkowało utworzeniem Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Niecałe 40 lat później Litwa zaangażowała się w próbę zjednoczenia byłych ziem ruskich wokół Wilna. Sztuka ta się nie udała. Wielkim Księciem Moskiewskim był wtedy Dymitr Doński, jeden z największych rosyjskich bohaterów. W 1380 r. odniósł on spektakularne zwycięstwo nad Tatarami w bitwie na Kulikowym Polu. Pozwoliło to na pozbycie się zwierzchnictwa mongolskiego. Moskwa, podobnie jak i Litwa (sprzymierzona już z Polską), zapragnęła zjednoczyć ziemie byłej Rusi Kijowskiej. Oczywiście, interesy Litwy i Moskwy były sprzeczne, oba państwa chciały mieć ziemie ruskie na wyłączność. Wyswobodzenie się spod mongolskiego jarzma uznaje się za początek tworzenia się narodowości rosyjskiej.

Rosja

W połowie XV wieku władcą moskiewskim był Iwan III Srogi. Skutecznie odpierał on ciągłe najazdy mongolskie, które próbowały przywrócić swoją zwierzchność. Rozpoczął on także proces jednoczenia ziem ruskich, wcielając wiele z nich do swojego państwa. Upadek Bizancjum sprawił, że Moskwa zaczęła się kreować na spadkobierczynię Konstantynopola. Podkreślać miał to ślub Iwana z bratanicą ostatniego cesarza bizantyjskiego. Iwan III jako pierwszy zaczął tytułować się carem. Jego syn, Wasyl III, kontynuował proces jednoczenia ziem. Wielkie Księstwo Moskiewskie na początku XVI w. obejmowało już praktycznie wszystkie tereny byłej Rusi Kijowskiej, wyjątek stanowiły ziemie pod panowaniem Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Moskwa

Carstwo Rosyjskie

Nazywanie siebie carem nie świadczy o tym, że faktycznie się nim jest. Pierwszym faktycznym carem został Iwan IV Groźny, który koronował się w roku 1547. Wielkie Księstwo Moskiewskie stało się tym samym Carstwem Rosyjskim. Iwan IV przeszedł do historii jako władca, który wyniszczył kraj. Nie udało mu się pokonać Polski w walce o Inflanty, opozycję wewnętrzną brutalnie pacyfikował wprowadzając terror, doprowadził do ruiny gospodarczej znaczne tereny Rosji. W między czasie zachodnia Syberia została zaatakowana przez Kozaków, co zachęciło Carstwo do ekspansji na wschód, która zakończyła się dotarciem aż do wybrzeży Pacyfiku. Śmierć syna Iwana, Fiodora, zapoczątkowała wojnę o władzę pomiędzy Borysem Godunowem, byłym doradcą Iwana, a Dymitrem Samozwańcem, człowiekiem podającym się za syna zmarłego cara. Zyskał on poparcie Polski i wkrótce razem z naszą armią ruszył na podbój Rosji. Został on kolejnym carem, ale został szybko zamordowany. Jego następcę, Wasyla Szujskiego, obaliło wojsko polskie, które w 1610 r. zdobyło Moskwę.

Bajkał
Jezioro Bajkał.

Wielka smuta, czyli okres walk o władzę i licznych klęsk żywiołowych, została zakończona w 1613 r., gdy na cara wybrano Michała I Romanowa. Dynastia Rurykowiczów bezpowrotnie straciła władzę. Na arenie pojawili się Romanowowie. Odznaczali się oni chęcią podboju ziem uznawanych za historycznie ruskie oraz zwiększaniem swojej władzy w kierunku władzy absolutnej. W XVII wieku Rzeczpospolita musiała przeciwstawić się powstaniom kozackim, które mocno ją osłabiły. Te powstania oraz ugoda perejesławska, dająca zwierzchnictwo nad Ukrainą carowi Rosji były pretekstem do wojny polsko – rosyjskiej, która niestety zakończyła się dla Rzeczypospolitej utratą wielu cennych ziem. Na początku XVIII w. Rosja zaangażowała się w wojnę północną, która zakończyła się klęską Szwecji i wielkim zwycięstwem carstwa. Carstwo stało się jednym z najważniejszych graczy w Europie, a car Piotr I Wielki dzięki swoim działaniom stał się pierwszym w Rosji władcą absolutnym.

Rosja

Imperium Rosyjskie

Imperium Rosyjskie jest trzecim, największym w historii państwem świata. Car Piotr I miał pod swoimi rządami prawdziwą potęgę. Wspierał on rozwój przemysłu i miast. Państwo wyraźnie rozkwitało. Z drugiej strony Cerkiew była całkowicie podporządkowana władzy, rosły też dysproporcje pomiędzy bogatą szlachtą a biedującą resztą społeczeństwa. Śmierć Piotra I zepchnęła Rosję w wir nieudanych rządów. Dopiero zasiadająca na tronie od 1762 r. Katarzyna II ponownie przywróciła Imperium Rosyjskiemu dawny blask. Włączyła ona w granice swojego państwa zupełnie nowe ziemie, w tym także, dzięki trzem rozbiorom, część terenów Polski. Wprowadziła ona szereg reform poprawiających sytuację chłopów i mieszczan i prawie podwajając za swoich rządów populację narodu. Jej następcy, Paweł I i Aleksander I, kontynuowali ekspansję, zdobywając m.in. Gruzję. Musieli też oni zmierzyć się z wojskami francuskimi, dowodzonymi przez Napoleona Bonaparte.

Kreml

Wygrana wojna z Francją jeszcze bardziej umocniła pozycję Rosji. Z ziem odebranych Szwecji utworzono Wielkie Księstwo Finlandii, do Rosji włączono Dagestan, Besarabię i Azerbejdżan, powstało Księstwo Warszawskie. Dalej prowadzono też ekspansję na wschodzie zdobywając tereny graniczące z Iranem i Afganistanem. Jednocześnie Imperium musiało zmierzyć z licznymi powstaniami wewnętrznymi. Nawarstwienie się rozmaitych narodowości prowadziło do prób odzyskania przez nie niepodległości. Najbliższymi nam przykładami są oczywiście powstania listopadowe i styczniowe. Próbowano poprawiać sytuację najbiedniejszych m.in. poprzez wprowadzenie uwłaszczenia chłopów. Rosnące problemy społeczne skończyły się zamachem na cara Aleksandra II. Jego następca, Aleksander III, poszedł drogą zwiększania represji i bardzo silnej rusyfikacji podbitych ziem. Próbowano industrializować kraj zaciągając pożyczki zagraniczne. Żeby je spłacić radykalnie zwiększano eksport, co odbywało się kosztem głodujących chłopów. Nawarstwiające się problemy społeczne miały wkrótce doprowadzić do upadku caratu.

Rosja

Pod koniec XIX w. zaczęły docierać do społeczeństwa idee marksistowskie. Powstawały pierwsze partie socjalistyczne. Kompletnie nieudana wojna rosyjsko – japońska o dominację w Mandżurii i Korei, dyplomatyczna klęska w Bułgarii i utrata wpływów na rzecz Austro – Węgier, to też miało wypływ na pogarszające się nastroje ludności. W 1905 r. wybuchło powstanie w Moskwie. Rok później odbyły się pierwsze wybory do rosyjskiego parlamentu, Dumy Państwowej.

Irkuck

Wybuch I wojny światowej obnażył zacofanie gospodarcze i technologiczne. W lutym 1917 r. rozpoczęła się rewolucja mająca na celu obalenie cara Mikołaja II. Przyczyn było wiele, oprócz powszechnego niezadowolenia społeczeństwa, głównym argumentem był kompletnie niedemokratyczny ustrój, odbiegający od ustrojów rozwijających się państw Europy oraz bardzo silna rusyfikacja podbitych narodów. Niezadowolenie potęgowała także bardzo wpływowa postać Rasputina, głównego doradcy cara, którego rola wciąż jest mocno dyskusyjna. Rewolucja zakończyła się powołaniem Rządu Tymczasowego oraz abdykacją cara. Przeciwnikiem Rządu Tymczasowego był Włodzimierz Lenin, głośno agitujący na rzecz przekazania władzy robotnikom i chłopom. Tego samego roku w październiku wybuchła kolejna rewolucja. Tym razem doszło do obalenia Rządu Tymczasowego, a władzę przejęli bolszewicy. Niedługo potem powstała Armia Czerwona, zaczęto budować łagry. Powstał Związek Radziecki.

Tiumień

Związek Radziecki

Mimo iż państwa europejskie próbowały przeciwdziałać przejęciu władzy przez komunistów, Lenin wraz ze swoimi zwolennikami utworzył Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Po jego śmierci w 1924 r. władzę przejął Józef Stalin. Najważniejszymi jego działaniami była szybka industrializacja wsi oraz kolektywizacja całego rolnictwa. Rosja stała się jednym wielkim polem, ale zginęły przy tym miliony obywateli, którzy uznawani byli za przedstawicieli klasy wyzyskującej. Państwo totalitarne zostało zorganizowane w kołchozy i sowchozy. Cały przemysł został znajconalizowany. Dominował kult jednostki. Nasilił się terror. Wszystkie media podlegały cenzurze.

Rosja

II wojna światowa dla Rosjan nie zaczęła się w momencie agresji ZSRR na Polskę. Dla nich wojna zaczęła się w 1941 r., gdy Niemcy zaatakowały Związek Radziecki. W maju 1945 r. Armia Czerwona zdobyła Berlin kończąc tym samym wielką wojnę. W Związku Radzieckim uznano to za olbrzymi sukces. Państwo stało się drugim po Stanach Zjednoczonych mocarstwem świata. Pod kontrolą mieli kraje formalnie nie wchodzące w skład związku jak np. Polskę, czy NRD. Kolejne lata określa się mianem „zimnej wojny”. Pod tym pojęciem kryje się wyścig zbrojeń pomiędzy ZSRR i USA, wspieranie nawzajem swoich wrogów (np. Rosja wspierała Kubę), walka o dominację w kosmosie itd. Był to okres, gdy cały świat drżał, czy któreś z supermocarstw nie posunie się za daleko i nie rozpęta III wojny światowej. Taka wojna mogłaby doprowadzić do zagłady dużej części ludzkości, ponieważ oba kraje dysponowały (i nadal dysponują) olbrzymim arsenałem nuklearnym.

Rosja

Pod koniec lat 70. ZSRR zaangażował się w wojnę w Afganistanie. Jej wysokie koszty, jak i koszty wyścigu zbrojeń, niskie ceny ropy, pieniądze pompowane w różne komunistyczne reżimy, oraz brak reform doprowadziły do bardzo poważnego kryzysu gospodarczego w latach 80. Próbę ratowania sytuacji podjął Michaił Gorbaczow wprowadzając słynne pieriestrojkę i głasnost. Niestety, było już za późno. Wzrost nastrojów demokratycznych i narodowych oraz straszna kompromitacja po katastrofie w Czarnobylu doprowadziły w końcu do rozpadu Związku Radzieckiego.

Rosja

Federacja Rosyjska

Następca Gorbaczowa, Borys Jelcyn, usunął wszystkich komunistów z rządu i rozwiązał Związek Radziecki, na jego miejsce powołując Wspólnotę Niepodległych Państw. W skład WNP weszły wszystkie byłe republiki radzieckie oprócz krajów nadbałtyckich. W 2009 r. układ opuściła Gruzja, a w 2018 r. Ukraina. Obecnie Wspólnota liczy 10 państw. Praktycznie od razu po upadku ZSRR rozpoczął się konflikt na północnym Kaukazie. Trwał on kilkanaście lat i, mimo iż oficjalnie jest on zakończony, wciąż na terenie Czeczeni dochodzi czasem do mniejszych lub większych potyczek.

Rosja

Rosja pogrążała się w recesji. Wysoki dług publiczny, niskie PKB i raczej słabe warunki życia nie były dobrze odbierane przez społeczeństwo. W 2000 r. władzę przejął Władimir Putin, który rządzi Rosją do dnia dzisiejszego. Ma on bardzo duże poparcie społeczne, ponieważ ustabilizował sytuację wewnętrzną, zakończył konflikt w Czeczeni, przywrócił wysoki wzrost gospodarczy. Poziom życia w wielu miejscach w Rosji za rządów Putin zdecydowanie się podniósł. Z drugiej strony zarzuca mu się dążenia dyktatorskie, niewyjaśnione zabójstwa przeciwników politycznych np. Anny Politkowskiej, liczne ataki terrorystyczne np. atak na szkołę w Biesłanie i angażowanie się w konflikty zbrojne w Gruzji, na Ukrainie i w Syrii. Można wiele Rosji zarzucać, ale dziś jest to państwo rozwijające się i powoli kroczące w kierunku dobrobytu.

Krasnojarsk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *