Czechy – profil kraju

Na dzisiejsze państwo czeskie składają się trzy historyczne krainy – Morawy, czeski Śląsk i Czechy właściwe. Nazwa kraju pochodzi oczywiście od tej ostatniej krainy, co rodzi pewne animozje ze względu na poczucie odrębności mieszkańców Moraw i wcześniejsze dyskusje nad utworzeniem państwa czeskomorawskiego. Mimo wszystko Czechy są dziś jednym z bogatszych i zdecydowanie najbezpieczniejszych państw świata. Pod względem ryzyka wystąpienia wojny, czy przestępczości biją Polskę na głowę – są znacznie bezpieczniejsze.

Czasy najdalsze

Różne źródła dość mocno rozbiegają się w ocenie, kiedy na terenie dzisiejszych Czech pojawili się pierwsi ludzie. Przyjmuje się, że było to pomiędzy 900 a 600 tysięcy lat temu. Pierwszymi mieszkańcami, którzy zostawili trwały ślad w historii był lud celtycki – Bojowie. Osiedlili się oni tutaj około IV w. p.n.e. To od nich wzięło się łacińskie określenie zamieszkiwanych przez nich ziem – Bohemia. Przetrwali oni na tych terenach około 300 lat. Później byli sukcesywnie wypierani przez ludy germańskie oraz przez prących na północ Rzymian. Ich spuścizna jest jednak dobrze widoczna. Niektóre ich osady, np. Stare Hradisko, są dość dobrze zbadane. Poza tym wiele nadanych przez nich nazw własnych funkcjonuje do dzisiaj. Najlepszym przykładem jest tutaj łańcuch górski – Sudety. To właśnie Celtowie nadali tę nazwę.

Praga

Po wyparciu Celtów prym wiodły plemiona germańskie. Największy teren był pod władaniem jednego z nich, plemienia Markomanów, których wodzem był Marobud. W 17 r. odniósł on ważne zwycięstwo nad Rzymianami, ustalając granicę Cesarstwa Rzymskiego na rzece Dunaj. Tym samym Czechy i Morawy nigdy nie dostały się pod panowanie rzymskiego imperium.

Słowianie dotarli tutaj podczas wielkiej wędrówki ludów, około V w. Towarzyszyli im Awarowie, czyli potomkowie potężnego plemienia Rouran, którego inny odłam kilkaset lat później wydał na świat Czyngis-chana. Słowianie dość dobrze zasymilowali się z potomkami Celtów i Germanów. Awarowie z kolei, ze względu na koczowniczy tryb życia i dość wojenne usposobienie, dogadywali się z osiadłymi plemionami zdecydowanie gorzej. Znacznie bardziej wojowniczy Awarowie podporządkowali sobie słabsze plemiona. W 623 r. pod wodzą zwykłego kupca, Samona, wybuchło powstanie przeciwko władzy awarskiej. Powstanie, które zakończyło się sukcesem. Samon tym samym został władcą wszystkich Słowian zamieszkujących Czechy, Morawy i Słowację. Jego śmierć, niestety, zakończyła istnienie kruchego państwa.

Czechy

Przez następne prawie 200 lat nie udało się utworzyć zjednoczonego państwa słowiańskiego, mimo iż tereny te były już zamieszkiwane tylko przez Słowian. W między czasie rosło znaczenie państwa Franków. Ich kultura i wpływy dotarły także do Czech. Budowano liczne osady i forty. Powoli tworzono też zalążki nowej państwowości. Około 820 r. powstała Rzesza Wielkomorawska obejmująca Morawy, Słowację, Śląsk, Łużyce i Czechy właściwe. Stolicą była najprawdopodobniej osada Mikulčice. Wtedy też dotarło tutaj chrześcijaństwo. Przybywali głównie misjonarze z Irlandii, ale zdecydowanie największy wpływ na chrystianizację tych ziem miało dwóch misjonarzy z Konstantynopola – święci Cyryl i Metody. Ich głównym zadaniem było przetłumaczenie Pisma Świętego na język starosłowiański, ale sukces misyjny, jaki odnieśli, był zaskakujący. Żeby jednak nie było niedomówień – Rzesza Wielkomorawska przyjęła chrzest w 831 r., jeszcze przed przybyciem słynnych mnichów. Warto, jako ciekawostkę, dodać, że Metody wprowadził język słowiański do liturgii jako czwarty po łacinie, grece i hebrajskim. Wielkie Morawy szczyt swej potęgi osiągnęły pod berłem Świętopełka w 880 r. Wtedy w ich granicach były także Węgry, część Austrii, Małopolska i część Serbii. Kres Państwu Wielkomorawskiemu zadali Madziarzy, którzy najechali swego sąsiada w 907 r. Wcześniejsze i późniejsze walki wewnętrzne nie pozwoliły na odbudowanie kraju. Zrobiło się więcej miejsca dla powstałego w 895 r. państwa Przemyślidów, pierwszego w historii państwa czeskiego.

Praga

Rządy Przemyślidów

Pierwszym księciem Czech z dynastii Przemyślidów był Borzywoj. Czesi, przy wsparciu Bawarii, skutecznie uporali się z najazdami Madziarów i rozpoczęli własną ekspansję. Na tym etapie miedzy Przemyślidami a Piastami, tworzącymi podstawy państwa polskiego, nie dochodziło do konfliktów. Wręcz przeciwnie, dowodem przyjaźni i dobrych stosunków było małżeństwo księcia Polan, Mieszka I z Dobrawą, córką czeskiego władcy Bolesława I. Wcześniej w 950 r. cesarz niemiecki, Otto I najechał Czechy i zmusił do złożenia hołdu lennego. To wydarzenie na długie lata związało Czechy z Niemcami. Zarówno państwo Polan jak i państwo Przemyślidów rosło w siłę, oba ośrodki starały się zwiększać swoje tereny. Wkrótce zarzewiem konfliktu stały się Małopolska, Śląsk i Morawy. Wydawało się, że Bolesław Chrobry, syn Mieszka i Dobrawy, władca zarówno Polski jak i Czech, zjednoczy oba państwa. Niestety ekspansywna polityka zraziła do niego czeskich poddanych. Jednocześnie Cesarstwo Niemieckie z coraz większym niepokojem patrzyło na Gniezno i Pragę, wokół których urosły dwa bardzo silne ośrodki władzy. Niemcy nie chciały, by przy ich wschodniej granicy urósł zbyt silny rywal. Dlatego podsycały niesnaski polsko – czeskie i wspierały w danym momencie tę stronę konfliktu, która wydawała się korzystniejsza z niemieckiego punktu widzenia. Doprowadzili oni do zrzucenia z czeskiego tronu Bolesława Chrobrego, a w wyniku pomniejszych potyczek Morawy i Śląsk wróciły do Czech. Po stronie polskiej pozostała Małopolska, natomiast Słowacja została wkrótce podbita przez Węgrów.

Czechy

Los państwa Przemyślidów w kolejnych latach był bardzo zmienny. Zdarzały się spektakularne zwycięstwa i prawdziwe klęski, próby wyswobodzenia się spod niemieckiego protektoratu i gesty przyjaźni czesko – niemieckiej. Podobnie wyglądały stosunki czesko – polskie. Bardzo często dochodziło do konfliktów i różnych wojen, a jednocześnie nie brakło gestów przyjaźni i małżeństw pomiędzy Piastami a Przemyślidami. Bardzo duże znaczenie miało uzyskanie przez Przemysła Ottokara I dziedzicznego tytułu królewskiego. Dzięki temu stał się jednym z kilku elektorów wybierających niemieckiego cesarza. Było to szczególnie ważne w kontekście uniezależnienia się Czech od Niemiec. Odkrycie różnych złóż surowców i niemiecka polityka wpływały bardzo pozytywnie na rozwój kraju. W XIII w. Czechy były już uznawane za najsilniejsze niemieckie państwo. Szczyt swej potęgi Czechy osiągnęły w połowie XIII w., za rządów Przemysła Ottokara II, kiedy granice państwa sięgnęły Adriatyku. W tym też czasie wpływy czeskie były bardzo silne na wciąż jeszcze polskim Śląsku. W 1300 r. Wacław II koronował się na króla Polski. Był on drugim w historii władcą jednocześnie Czech i Polski. Zmarł on zaledwie kilka lat później. Tym samym Czesi stracili władzę na Polską, gdzie sukcesywnie coraz większą część kraju odbijał książę kujawski, Władysław Łokietek. Kolejny czeski władca, Wacław III, próbował przywrócić czeskie rządy w Polsce. Niestety, zaledwie rok po objęciu tronu został zamordowany. Dynastia Przemyślidów wygasła.

Złota Uliczka

Od Luksemburgów do Habsburgów

Przez kilka lat panował w Czechach ciężki okres walki o władzę. W 1310 r. tron objął Jan Luksemburski. Zawdzięczał to swojemu ojcu Henrykowi VIII, który zasiadał na tronie Cesarstwa Niemieckiego. Jan Luksemburski rzadko pojawiał się na swoich włościach. Gdy przybywał, to głównie po to, by zebrać pieniądze na jedną ze swoich wypraw wojennych. Uważał się nie tylko za króla Czech, ale także i Polski, mimo iż tam rządził już Władysław Łokietek. Ostatecznie jednak po podpisaniu pokoju w Kaliszu w 1343 r. Jan Luksemburski zrzekł się praw do korony polskiej. Niewątpliwie był on zręcznym dyplomatą. Udawało mu się zgasić wszelkie bunty oraz wyprowadzić swojego syna, Karola IV, na Cesarza Niemiec. Karol IV jest uważany za najwybitniejszego władcę w historii Czech. To za jego panowania Królestwo Czeskie osiągnęło szczyt swej potęgi. Opinia o Czechach jako o najsilniejszym gospodarczo regionie Rzeszy Niemieckiej, w okresie rządów Karola została jeszcze zwielokrotniona. Kraj przeżywał olbrzymi rozwój gospodarczy i kulturalny. Sielanka nie trwała długo. Następca Karola, Wacław IV, mimo iż władcą był stosunkowo dobrym, nie potrafił sobie poradzić z rewolucją społeczną, nazwaną później rewolucja husycką. Jej podstawą było olbrzymie niezadowolenie z zachowań duchowieństwa, które, zamiast skupiać się na głoszeniu Słowa Bożego, całą swoją uwagę poświęcało gromadzeniu majątków i rozrywce. Przywódcą ruchu niezadowolenia był rektor uniwersytetu w Pradze, Jan Hus.

Karol IV

Celem złagodzenia sporu Hus został zaproszony w 1415 r. na sobór w Konstancji. Tam jednak został przez biskupów okrzyknięty heretykiem i skazany na śmierć. To wywołało falę oburzenia, która, po śmierci Wacława IV w 1419 r., przerodziła się w wojnę domową. Razem z nastrojami antykościelnymi wzrastały nastroje antyniemieckie. Ponad 20 lat wewnętrznych niepokojów drastycznie popsuło reputację kraju. Niemcy stracili swoje wpływy, zmalało znaczenie duchowieństwa, wzrosło znaczenie szlachty i sejmu. Pierwszym porewolucyjnym królem został Jerzy z Podiebradów, husyta. Po jego śmierci szlachta posadziła na tronie syna polskiego króla Kazimierza Jagiellończyka, Władysława II. Wkrótce został on także władcą Węgier. Unia czesko – węgierska przetrwała aż do I wojny światowej. Na przełomie XV i XVI w. Jagiellonowie byli u szczytu swej potęgi. Rządzili Polską, Litwą, Czechami, Słowacją, Węgrami, Morawami, Śląskiem, a nawet częścią Chorwacji i Rumunii. Kolejnym władcą był Ludwik Jagiellończyk. Jego śmierć zakończyła rządy Jagiellonów. W efekcie podpisanych wcześniej umów, siostra Ludwika, Anna Jagiellonka, została żoną Ferdynanda Habsburga, a Królestwo Czeskie i Węgierskie na kolejne 300 lat dostało się pod panowanie dynastii Habsburgów.

Czechy

Panowanie Habsburgów

Habsburgowie byli wyjątkowo ekspansywną dynastią. Próbowali także zdobyć tron Polski, ale nasza szlachta skutecznie takie zapędy blokowała. Wśród władców habsburskich, na pewno wypada wspomnieć o Rudolfie II. Uważa się, że okres jego panowania to drugi złoty okres w historii Czech. Rudolf II lubował się w dziełach sztuki, rozwijał kraj kulturalnie, ale był także zafascynowany alchemikami i różnego rodzaju szarlatanami. W 1609 r. wydał brzemienny w skutki edykt, zgodnie z którym w Czechach zapanowała pełna wolność wyznania, nikt nikogo nie mógł zmusić do zmiany religii. Było to o tyle ciekawe, że Habsburgowie byli zapalonymi orędownikami wiary chrześcijańskiej i, w opanowanych przez siebie krajach, dość mocno gnębili protestantów, których, po rewolucjach Lutra i Kalwina, było dość sporo. Rudolf II został wkrótce zmuszony do abdykacji, a postanowienia jego edyktu były praktycznie nieprzestrzegane. W 1618 r. doszło na Hradczanach do ostrej kłótni między przedstawicielami protestantów a przedstawicielami katolików. Ci pierwsi wyrzucili przez okna pałacu dwóch cesarskich namiestników. To wydarzenie rozpoczęło najkrwawszą wojnę religijną w historii Europy – wojnę trzydziestoletnią. W wojnę tę zaangażowane były (pośrednio lub bezpośrednio) praktycznie wszystkie państwa ówczesnej Europy. W Czechach konfiskowano majątki protestantów i zmuszano do przyjmowania wiary katolickiej. Z perspektywy czasu, za jedno z najbardziej dotkliwych dla kultury czeskiej wydarzeń uważa się masową emigrację czeskiej inteligencji. Najwięcej uciekało przedstawicieli braci czeskich, z słynnym Janem Amosem Komeńskim na czele. Dla nich nowym domem okazała się Wielkopolska, a w szczególności Leszno.

Czechy

Wojna trzydziestoletnia zakończyła się w 1648 r. Jej efektem było zmniejszenie się liczby ludności Czech o 30%, sprowadzona została nowa, katolicka szlachta (głównie z Austrii i Francji), która otrzymała opuszczone posiadłości należące wcześniej do protestantów. Habsburgowie zdobyli sobie prawo do dziedziczenia tronu czeskiego, gwałtownie wzrosło znaczenie Kościoła, wprowadzono równouprawnienie językowe dla niemieckiego i czeskiego. Stopniowo likwidowano niezależność Królestwa Czeskiego, szlachta poddała się germanizacji i Czechy zaczęto traktować jako kolejny kraj habsburski. W połowie XVIII w., za panowania Marii Teresy doszło do trzech wojen śląskich. W ich efekcie Prusy zdobyły Śląsk. XIX w. to nastawienie na rozwój przemysłów szklarskiego, włókienniczego, hutnictwa i górnictwa. W połowie XIX w. Czechy były najbardziej uprzemysłowionym krajem Habsburgów. Był to też okres powolnego odrodzenia narodowościowego i krzewienia kultury czeskiej. Podejmowano próby zreformowania skostniałego państwa Habsburgów i utworzenia unii równoprawnych państw, ale nic z tych planów nie zostało zrealizowane. Okres względnej prosperity zakończył wybuch I wojny światowej.

Czechy

Okres wojenny

Jako część monarchii habsburskiej, Czesi w trakcie I wojny światowej zmuszeni byli walczyć po stronie Niemiec i Austrii. Niezadowolenie z tego faktu było bardzo duże, natomiast inteligencja czeska wiązała swe nadzieje z Rosją. Wtedy też pojawiła się koncepcja współpracy Czechów i Słowaków. Na froncie rosyjskim powstał Korpus Czechosłowacki walczący przeciwko Cesarstwu. Po wybuchu rewolucji bolszewickiej jasnym stało się, że trzeba szukać innego sojusznika. Zwrócono się do Francji, Anglii i USA. Zachodowi spodobała się koncepcja państwa czesko – słowackiego, zaproponowana przez Tomasa Masaryka. Koniec wojny i rozpad Austro – Węgier pozwolił na utworzenie 28 października 1918 r. nowego państwa – Czechosłowacji.

Okres międzywojenny nie był dobry dla Czechów. W ciągu kilku lat wyhodowali sobie wrogów praktycznie z każdej strony. Pierwszym sporem, który narodził się już w listopadzie 1918 r. była przynależność Śląska Cieszyńskiego, zamieszkanego w 80% przez Polaków. Śląsk Cieszyński był świetnie rozwiniętym gospodarczo regionem, a co za tym idzie, był łakomym kąskiem dla obu stron. O jego przynależności miał zadecydować plebiscyt, jednak niespodziewanie Zachód poparł Czechów i Śląsk Cieszyński wraz z około 100 tysiącami Polaków znalazł się w granicach Czechosłowacji. Łatwo się domyślić, że stosunki polsko – czeskie od początku były więc bardzo złe. Granice państwa zostały wytyczone tak, że praktycznie każdy sąsiad Czechosłowacji mógł mieć pretensje. Nawet wewnętrznie kraj nękały problemy, ponieważ unia czesko – słowacka zakładała równość obu narodów, a Czesi od początku przyjęli rolę dominującą. Mimo wszystko w tamtym okresie Czechosłowacja była w dziesiątce najlepiej rozwiniętych i najsilniejszych gospodarczo państw Europy. W 1938 r. zachodnie państwa podpisały kompromitujący akt monachijski, na mocy którego Czechosłowacja musiała oddać Niemcom Sudety. Niedługo później na części Śląska Cieszyńskiego pojawiło się wojsko polskie. W marcu 1939 r. Czechosłowacja przestała istnieć. Jej tereny zajęła III Rzesza tworząc Protektorat Czech i Moraw. Słowację potraktowano jako państwo satelickie.

Czechy

II wojna światowa to dla Czech, jak dla większości państw świata, najtragiczniejszy okres w historii. Teoretycznie Czesi mieli swój własny rząd, ale podlegał on w całości Niemcom. Dla Hitlera Czechy były terenem o silnej gospodarce i bogatych kopalniach. Chciał to wykorzystać, jak tylko to możliwe, na cele prowadzonej przez siebie wojny. Pierwszy rząd emigracyjny powstał we Francji, później, podobnie jak w przypadku Polski, rząd emigracyjny działał w Londynie. W trakcie wojny wymordowano setki tysięcy obywateli czeskich. W 1943 r. podpisano umowę o przyjaźni ze Związkiem Radzieckim. Motywacją do kierowania oczu na wschód było totalne rozczarowanie krajami zachodnimi, zupełnie nieskorymi do zdecydowanej pomocy i współpracy. Liczono też, że po wojnie Stalin zmieni swoją politykę. Związek Radziecki gwarantował przywrócenie Czechom i Słowacji przedwojennych granic domagając się w zamian zgody na przyłączenie do siebie Rusi Podkarpackiej. Oznaczało to także, że zamieszkane już głównie przez Niemców Sudety ponownie staną się częścią państwa czeskiego.

Czechy

Po wojnie

Okres powojenny zaczął się tak samo, jak w innych krajach regionu. Na początku nieśmiała demokracja, nacjonalizowanie przemysłu, odrzucenie planu Marshalla, a na końcu wybory. Co ciekawe, w Czechach komuniści we wspomnianych wyborach uzyskali aż 40% poparcie, co jest najlepszym wynikiem ze wszystkich powojennych państw. Komuniści przejęli pełnię władzy w 1948 r., po krótkim kryzysie politycznym. Podobnie jak wszędzie, tak i tu zaczęto prześladować przeciwników, wsadzać do więzień za drobne przewinienia, starano się zmarginalizować rolę Kościoła, rozpoczęto kolektywizację rolnictwa. Pierwsze parę lat po wojnie to okres masowej emigracji Czechów i Słowaków. W 1960 r. zmieniono nazwę kraju na Czechosłowacką Republikę Socjalistyczną. W latach 60. próbowano przywrócić niektóre zasady demokracji. Ten proces, nazwany Praską Wiosną, został brutalnie zakończony przez wojska Układu Warszawskiego. Ponownie doszło do czystek i prześladowań, wzrósł aparat służby bezpieczeństwa. W 1977 r. powstał ruch o nazwie Karta 77, do którego należał m.in. Vaclav Havel. Celem tego ruchu było zmuszenie reżimu do dyskusji, otwarcie kraju na inne państwa, zmniejszenie opresji. Ruch był jednak mało popularny, a jego przedstawiciele często byli szybko wyłapywani. Dopiero w 1988 r. doszło do pierwszych demonstracji. Następny rok przyniósł zdecydowanie większe zaangażowanie protestujących. Domagano się uwolnienia członków Karty 77. Wciąż jednak, gdy w Berlinie runął już mur berliński, a Polska dawno miała niekomunistyczny rząd, w Czechosłowacji komunizm miał się całkiem nieźle. Punktem zwrotnym było dopiero brutalne rozgonienie strajku studenckiego w listopadzie 1989 r. Był to początek tzw. „aksamitnej rewolucji”, która zakończyła się wyborem Vaclava Havla na prezydenta. Z dniem 1 stycznia 1993 r. Czechosłowacja rozpadła się na dwa całkowicie niezależne państwa: Czechy i Słowację. W 1999 r. Czechy zostały przyjęte do NATO, a w 2004 r. wstąpiły do Unii Europejskiej. Ze wszystkich krajów bloku komunistycznego poziom życia był i nadal jest najwyższy.

Czechy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *