Austria – profil kraju

Austria była kiedyś jedną z największych potęg na świecie. Dziś kojarzona jest przede wszystkim ze sportami zimowymi. Co zaskakujące, jeszcze 50 lat temu Austriacy nie byli w stanie określić, czy w ogóle czują, że są jednym narodem.

Zanim przyszli Habsburgowie…

Różne źródła różnie podają, ale z pewną dozą prawdopodobieństwa można przyjąć, że osadnictwo na terenach dzisiejszej Austrii zaczęło się ok. 25 tysięcy lat temu. Ok. 500 lat p.n.e. na tereny te przybyli Celtowie, którzy założyli tutaj nowe państwo o nazwie Norea. W 15 r. p.n.e. zostali oni całkowicie wchłonięci przez Cesarstwo Rzymskie, które ustanowiło tutaj swoją prowincję o nazwie Noricum. Jej stolicą został nowo wybudowany garnizon o nazwie Vindobona, późniejszy Wiedeń. Ze względu na dogodne położenie nad brzegami Dunaju, Vindobona szybko stała się jedną z najważniejszych handlowo osad w tej części Europy. Upadek imperium rzymskiego rozpoczął proces wędrówki ludów. Po opuszczeniu tych terenów przez Rzymian, Noricum było zasiedlane przez Wandalów, Hunów, Awarów, Longobardów i Słowian. Większość plemion pojawiało się dosłownie na jedno, dwa pokolenia.

Austria

W VIII w. powstało wielkie państwo frankijskie pod wodzą Karola Wielkiego. Zakończyło to proces wędrówki ludów i zapoczątkowało w Europie zupełnie nowy porządek. Wojska frankijskie ruszyły na wschód w celu wyparcia Awarów i zapewnienia bezpieczeństwa tworzącemu się imperium. Wschodnie granice państwa przechodziły przez tereny dzisiejszej Austrii. W celu obrony tworzono system marchii. Austria wchodziła pierwotnie w skład Marchii Awarskiej, a później Marchii Wschodniej – Österreich. Na podstawie traktatu w Verdun z 843 r. Marchia Wschodnia weszła w skład państwa Ludwika Niemieckiego. Na początku X w. Austria była kilkukrotnie najeżdżana prze Węgrów. Te najazdy ostatecznie ukształtowały granice Marchii. W 976 r. cesarz Otton II zmienił nieco granicę wchodzących w skład jego państwa księstw. Na terenie części Bawarii i Karyntii utworzył Marchię Austriacką, którą stała się podstawą przyszłego państwa. Władza w Marchii została przekazana dynastii Babenbergów z Bawarii.

…byli jeszcze Babenbergowie.

Babenbergowie rządzili Austrią przez prawie 300 lat. Już na początku ich rządów, po raz pierwszy w dokumentach pojawia się nazwa Ostarrichi. W 1139 r. Leopold IV Szczodry otrzymał tytuł księcia Bawarii. Była to nagroda za poparcie udzielone, wybranemu rok wcześniej na króla Niemiec, Konradowi III Hohenstaufowi. W 1156 r., ówczesny cesarz niemiecki, Fryderyk I Barbarossa, chcąc przywrócić pokój i zagasić wszelkie niesnaski w swoim państwie, przekazał Bawarię wcześniejszym władcom, w zamian nadając tytuł książęcy Henrykowi II Babenbergowi. To wydarzenie bardzo podniosło rangę Austrii. Była ona niezależnym księstwem w granicach Świętego Cesarstwa. Jeszcze tego samego roku Henryk przeniósł stolicę swojego państwa do Wiednia.

Austria

W 1192 r., na mocy podpisanego parę lat wcześniej paktu, do państwa Babenbergów została dołączona Styria. Władający wówczas Austrią Leopold V wsławił się jednak czymś zupełnie innym. Udało mu się uwięzić na zamku w Dürnstein króla Anglii, Ryszarda Lwie Serce. Był to odwet za zniewagę jakiej Leopold doświadczył od angielskiego króla w trakcie jednej z wypraw krzyżowych. Okup jaki otrzymał austriacki władca wystarczył do znacznego rozbudowania Wiednia. W tym okresie Babenbergowie byli jedną z najważniejszych rodzin w regionie.

Austria

Dynastia Babenbergów zakończyła swoje panowanie w 1246 r. W tym roku ówczesny książę, Fryderyk II Bitny, zginął w bitwie nad Litawą nie zostawiając żadnego potomka. Rozpoczął się kilkuletni okres walki o władzę. Ponieważ wcześniejszy układ zakładał, że dziedzictwo może być także przekazane w linii żeńskiej, to wkrótce pojawiło się wielu pretendentów do odpowiednio zaaranżowanego małżeństwa. Ostatecznie jednak w 1252 r., na zaproszenie szlachty austriackiej, władcą Austrii został król Czech, Przemysł Ottokar II. Poślubił on Margaret z rodu Babenbergów, zawarł układ z Węgrami, przekazując im część Styrii i rozpoczął panowanie dynastii Przemyślidów… które nie trwało długo. Ponieważ w 1254 r. zmarł cesarz niemiecki nie pozostawiając żadnego potomka, rozpoczęła się walka o wpływy. Przemysł Ottokar II twierdził, że tron cesarski należy się jemu. Po prawie dwudziestu latach bezkrólewia, w 1273 r., na nowego cesarza wybrano Rudolfa I Habsburga. Uznano, że jest on wystarczająco słaby, by łatwo było nim sterować. Obawiano się za to zwiększenia władzy króla czeskiego. Rudolf uznał, że Austria powinna nadal być częścią Świętego Cesarstwa i nakazał Przemysłowi oddanie władzy. Początkowo czeski władca się zgodził, ale szybko zawiązał sojusze z książętami bawarskimi i polskimi królami i zaatakował Austrię w 1276 r. Rudolf I w odwecie sprzymierzył się z królem Węgier i w 1278 r. w bitwie pod Suchymi Krutami odniósł przekonujące zwycięstwo. W bitwie tej Przemysł Ottokar II zginął. A władza nad Austrią, Styrią i Karyntią w ciągu kilku miesięcy została w pełni przekazana dynastii Habsburgów, która z czasem stała się jedną z najpotężniejszych rodzin w historii świata.

Wiedeń

AEIOU

Rudolf I zapewnił swoim synom sukcesję w Austrii, ale wbrew swoim oczekiwaniom tronu niemieckiego Habsburgowie nie zatrzymali. Niesnaski czesko – austriacki obfitowały w wieloletnią rywalizację pomiędzy oboma państwami. I tak np. Karol IV Luksemburski, król czeski i jednocześnie cesarz niemiecki, wydał Złotą Bullę, dokument, który zawierał zasady elekcyjne. Wśród elektorów pominięci zostali Habsburgowie. Ówczesny władca austriacki, Rudolf IV, był tym faktem oburzony. Zaczął szerzyć opinię o rodzie Habsburgów jako wyjątkowo wysoko postawionej o niesamowitej historii. Twierdził, że odnalazł on dokumenty nadające jego rodowi różne przywileje. Dokumenty te rzekomo miał podpisywać sam Juliusz Cezar. Rzekomo, ponieważ były one oczywiście sfałszowane, a ich celem było wywyższenie Habsburgów i przywrócenie roli elekcyjnej. Jednym z większych osiągnięć Rudolfa IV było przejęcie Tyrolu w 1363 r.

Alpy

Habsburgowie na tron niemiecki powrócili w 1438 r. Udało się to Albrechtowi V (w Niemczech był on Albrechtem II), który za pomoc udzieloną królowi czeskiemu, Zygmuntowi Luksemburskiemu, w walce z husytami uzyskał zgodę na ślub z czeską księżniczką, co otworzyło mu drogę do tronu węgierskiego. Jako król Węgier mógł brać czynny udział w wyborach na króla niemieckiego, z czego od razu skorzystał i władzę zdobył. Jego następcą na tronie Austrii i Niemiec był Fryderyk V Habsburg (w Niemczech Fryderyk III). Zadufanie w sobie i przeświadczenie o niezwykłej roli Habsburgów za jego panowania przekroczyło kolejny poziom. Fryderyk V, podobnie jak wcześniej Rudolf I, był przekonany, że jego ród powinien stanowić największą siłę w Europie. Próbował udowadniać swoje pochodzenie od cesarza rzymskiego Oktawiana Augusta, a nawet od króla Troi, Priama. Na należących do niego insygniach umieszczano litery AEIOU, skrót od Austria est imperare orbi universo – Austria powinna rządzić całym światem. Tak wysokie mniemanie o sobie nie miało pokrycia w rzeczywistości. Skarbiec świecił pustkami, a faktyczna władza polityczna była znacznie mniejsza niż Fryderyk by chciał. W II poł. XV w. wdał się on w konflikt z królem węgierskim, Maciejem Korwinem, co skończyło się wojną i krótkotrwałym podbojem Austrii przez Węgry. Fryderyk wrócił do Austrii dopiero po niespodziewanej śmierci swojego wroga w 1490 r.

Wiedeń

Powolna droga ku potędze

Habsburgowie prowadzili politykę dynastyczną. Starali się tak aranżować małżeństwa, by zwiększać swoje wpływy. Najwięcej w tym zakresie osiągnął Maksymilian I, który dzięki swojemu ojcu, Fryderykowi V, sam najpierw został księciem Burgundii i Niderlandów. Po zdobyciu tronu cesarza rzymskiego zaaranżował małżeństwa swoich dzieci i wnuków z władcami Czech, Węgier, Hiszpanii i Mediolanu, zapewniając w większości sukcesję swoim potomkom. Jego następca, Karol V, kupił sobie tron niemiecki obietnicami olbrzymich łapówek. Dzięki serii małżeństw Habsburgowie mieli faktyczną lub częścią władzę nie tylko w Austrii i Niemczech, ale także w Niderlandach, Anglii, Hiszpanii, Portugalii, Francji, Czechach, Danii, Norwegii, Szwecji i na Węgrzech. Na początku XVI w. Habsburgowie mieli więc pod swoimi skrzydłami prawdziwe imperium. Powoli jednak stabilności państwa zaczęły zagrażać reformatorskie ruchy religijne oraz coraz śmielsze działania wojsk tureckich.

Austria

Tak jak reformacja przebiegała burzliwie w niektórych regionach państwa Habsburgów, tak w samej Austrii była ona dość spokojna. Zupełnie inaczej miała się sprawa z Turkami. W 1683 r. pod murami Wiednia pojawiła się 250 – tysięczna armia turecka pod wodzą wezyra Kary Mustafy. Zbliżanie się tak potężnego wojska sprawiło, że prawie wszyscy mieszkańcy miasta uciekli, zostało zaledwie 18 000 żołnierzy. Wydawało się, że sprawa jest przegrana, a Europę wkrótce zaleje muzułmańska pożoga. Po pierwszych spektakularnych sukcesach wezyr spodziewał się kapitulacji miasta. Zamiast tego od strony Lasu Wiedeńskiego ruszyła ok. 20 – tysięczna husaria pod wodzą Jana III Sobieskiego. Turcy kompletnie się tego nie spodziewali. W ciągu zaledwie trzydziestu minut polska szarża rozbiła wojska osmańskie i zmusiła najeźdźcę do szybkiej ucieczki. Ten, jakby nie było, polski sukces sprawił, że dynastia Habsburgów w XVIII w. weszła jako zdecydowanie jedna z największych potęg w Europie.

Wiedeń

I powolna droga ku upadkowi

Początek XVIII w. to przede wszystkim dość skomplikowany konflikt pomiędzy Francją a Austrią o władzę w Hiszpanii. Podobnie jak wcześniej Austria chciała przyćmić Czechy, tak teraz pojawiła się niezdrowa rywalizacja z Francją. To właśnie z tego powodu powstał pałac Schönbrunn, miał on zwyczajnie przyćmić Wersal. Większym zmartwieniem był jednak brak męskiego potomka. Karol VI, który musiał sobie z tym problemem poradzić, postanowił bez zgody rady elektoralnej zerwać z tradycją i przekazać władzę swojej córce Marii Teresie. Wstępnie zostało to zaakceptowane. Niestety, Karol VI zostawił kraj mocno zadłużony, musiał bowiem kupić sobie lojalność notablów. Dodatkowo w potęgę urosły Prusy Wschodnie pod rządami Hohenzollernów i wkrótce zaatakowały i zdobyły Śląsk, który należał do Austrii. Szybko okazało się, że Austria nie jest aż tak silna i zaczęto kwestionować władzę Marii Teresy. Szczególnie aktywna w tych działaniach była Francja, która liczyła na podział imperium Habsburgów. Austriacka królowa uzyskała pomoc od swoich węgierskich poddanych, co pozwoliło jej zachować koronę, ale pozycja Habsburgów po raz pierwszy od dawna była zachwiana.

Austria

Maria Teresa była osobą mocno konserwatywną, wierzącą w władzę absolutną. Jej syn i następca, Józef II, był zupełnie inny. Pragnął zrewolucjonizować całe imperium. Zagwarantował wolność prasy, wprowadził powszechne szkolnictwo, zniósł obowiązek noszenia znaków rozpoznawczych przez Żydów. Po jego śmierci w 1790 r. w obliczu wydarzeń rewolucji francuskiej szybko przywrócono w Austrii rządy absolutne. Wkrótce jednak na arenie pojawił się Napoleon Bonaparte, który szybko zaczął pobijać ziemie należące do Habsburgów. W 1804 r. roku koronował się na cesarza Francji. W 1805 r. Franciszek I Habsburg koronował się na króla Austrii, państwa, które, jak zaznaczył, nie ma nic wspólnego z Cesarstwem Rzymskim. W 1806 r. Franciszek I zlikwidował tytuł cesarza rzymskiego, oficjalnie kończąc pewną epokę trwającą tysiąc lat.

Alpy

W wojnie z Napoleonem znaczącą rolę odegrał austriacki minister – Klemens von Metternich. Kupił on pokój z Napoleonem aranżując jego małżeństwo z córką Franciszka I, Marią Luizą w 1810 r. Zaraz po tym wydarzeniu wypowiedział Francji wojnę. Po pokonaniu Napoleona w 1814 r. pod Waterloo, Austria, która była po zwycięskiej stronie, dzięki zdolnościom dyplomatycznym Metternicha zyskała spore i cenne tereny, m.in. sporą część północnych Włoch. Doświadczenia rewolucji francuskiej zmieniły podejście do rządzenia. W Austrii zapanowała ścisła cenzura, zakazano działalności politycznej, wprowadzono mechanizmy ścisłej kontroli. Jak w całej Europie, tak też w Austrii wiek XIX to gwałtowny rozwój przemysłu, wzrost liczby robotników i coraz większa nędza, bezrobocie, przeludnienie oraz liczne epidemie. Fatalne warunki życia wyprowadziły ludzi na ulice w połowie XIX w. praktycznie w całej Europie. Wiosna Ludów zmusiła Metternicha do ucieczki. Do tej pory to on sprawował faktyczną władzę w Austrii wobec wyjątkowo nieudolnych królów z dynastii Habsburgów. Powstania zakończyło wstąpienia na tron Franciszka Józefa i złagodzenie polityki oraz represji społeczeństwa przy jednoczesnym zwiększeniu siły austriackiej armii.

Rządy Franciszka Józefa

Franciszek Józef zaczynał rządy w bardzo trudnym momencie. Masowe egzekucje najzagorzalszych przeciwników i liczne interwencje wojska pozwoliły jednak dynastii przetrwać. Porażki w krótkich wojnach z Francją i Prusami jeszcze bardziej działały na niekorzyść imperium Habsburgów, które straciło bardzo dużo na znaczeniu. Austria była państwem, które w swoich granicach skupiało liczne narody. Szczególnie mocno w II poł. XIX w. swoją odrębność odczuwali Węgrzy i Słowianie. Wśród niektórych rejonów rodziło się poczucie niemieckości związane bardziej z rosnącą potęgą Prus niż Austrii. Po utracie Lombardii na rzecz Francji Franciszek Józef zdecydował się ustąpić i podjął dialog z żądającymi niepodległości Węgrami. Ostatecznie w 1867 r. utworzono Austro – Węgry. Cesarz austriacki nadal był królem Węgier, ale unia zakładała równość obu narodów. Niestety, żądania innych grup nie zostały uwzględnione, a przecież Austria obejmowała cześć Polski, Zakarpacia, Czechy, Chorwację, Słowację, Rumunię, Słowenię i północne Włochy.

Austria

Problemem ludności polskiej zamieszkującej Galicję była chęć zjednoczenia z pozostałymi zaborami i ponowne utworzenie państwa polskiego. Celem Polaków nie było uzyskanie autonomii w ramach Cesarstwa Austrii, co oczywiście było zaborcy na rękę. Innym problemem były konflikty między ludnością polską a mniejszością zakarpacką, w większości ukraińską, związaną z Rosją. Różnice dotyczyły nie tylko zatargów historycznych, ale nawet religijnych, czy kulturalnych. W efekcie na wszelkie próby polonizacji, mniejszość reagowała swoimi ruchami narodowościowymi.

Dunaj

Czeskim problemem była z kolei olbrzymia mniejszość niemiecka, która liczebnie dorównywała rodowitym Czechom. Podobny problem dotyczył Słowacji, chociaż tu dużą rolę odegrała także emigracja zarobkowa, która sprawiła, że słowacki naród mocno się rozpierzchł po całej Austrii. Włosi z kolei z zazdrością patrzyli na jednoczenie się ich kraju. Oni sami nie byli traktowani poważnie, bo stanowili jedną z najmniejszych grup w Austrii. Do problemów natury nacjonalistycznej doszła w latach 70. XIX w. kwestia żydowska. Za kryzys ekonomiczny, jaki wtedy wstrząsnął Austrią, zaczęto obwiniać Żydów, co przyczyniło się do wzrostu nastrojów antysemickich. Napięcia społeczne sprawiały, że zmęczone społeczeństwo zaczęło uciekać w stronę rozrywki. To wtedy prawdziwy boom przeżywał walc i operetka.

Austria

Życiem Franciszka Józefa wstrząsnęły dwa bardzo przykre wydarzenia. Najpierw jego syn i prawowity następca, Rudolf, popełnił samobójstwo zabijając przy tym swoją prawdopodobną kochankę, a później jego żona, Sissi, została zamordowana przez włoskiego anarchistę. Następny w kolejce do tronu był bratanek Franciszka Józefa, Franciszek Ferdynand. W tamtym czasie małżeństwa wewnątrz rodziny były czymś całkowicie normalnym. Habsburgowie uważali, że powinni żenić się tylko z osobami równie wysoko urodzonymi, a któż mógłby dorównać jednego Habsburgowi jak nie inny Habsburg. Z tego powodu Franciszka Ferdynanda próbowano wyswatać z jedną z młodych dziewczyn Habsburgów, ale ponieważ wszystkie były brzydkie (dziwne?), to ten ożenił się z córką upadłego czeskiego szlachcica, Zofią von Chotek, co oczywiście rozwścieczyło cesarza.

Austria

I wojna światowa

Franciszek Ferdynand przygotowując się do przejęcia rządów skupiał swą uwagę na dogonieniu szybko rozwijających się Prus i wzmocnieniu pozycji w Bośni, którą w 1878 r. Austria przejęła od Turcji. Bałkanami coraz mocniej interesowała się też Rosja, która mocno szpiegowała austriacki rząd i szerzyła idee panslawinizmu, która opowiadała się za utworzeniem jednego supermocarstwa skupiającego wszystkich Słowian. Ruch panslawistyczny był niezwykle silny w Serbii, która dążyła do odzyskania słowiańskiej przecież Bośni. Działania te mocno wspierała Rosja, co zaogniło bardzo napięte stosunki z Austro – Węgrami. Duże znaczenie miał także wybuch dwóch wojen bałkańskich, w wyniku których Grecja, Serbia i Bułgaria wypchnęły Turcję z kontynentu europejskiego. Doprowadziło to do konfliktu o podział zdobytych ziem. Swoje chciały też ugrać Austro – Węgry, które zmusiły Serbię do oddania części uzyskanych terenów. Bez względu na ten fakt, Serbia urosła w siłę, a jej terroryści zaczęli wkrótce doskwierać imperium Habsburgów.

Austria

Przy tak gigantycznych napięciach Franciszek Ferdynand poczuł się zaszczycony, gdy zaproszono go w 1914 r. do Sarajewa na manewry wojskowe. Potraktował to jako wyraz dobrej woli i krok w stronę poprawy sytuacji w swoim państwie. Wojna w Europie od kilkunastu lat wisiała w powietrzu. Główne mocarstwa starały się łagodzić wszystkie spory, ale i tak przeczuwano, że prędzej, czy później wojna wybuchnie. Nikt jednak nie spodziewał się, że wizyta Franciszka Ferdynanda będzie początkiem jednej z największych wojen w historii świata. W Serbii działała garstka skrajnych nacjonalistów z ugrupowania Czarna Ręka, których głównym celem było utworzenie Królestwa Serbii jednoczącego wszystkie ziemie serbskie, w tym także Bośnię. Wierząc swoim przekonaniom uznawali, że zamordowanie Franciszka Ferdynanda zmusi Austro – Węgry do ustępstw. Pierwsza próba się udała. Do samochodu, którym w uroczystym pochodzie przejeżdżał Franciszek Ferdynad wrzucono bombę. Niedoszła ofiara wykazała się opanowaniem i szybko tę bombę wyrzuciła, w efekcie czego rannych zostało kilka osób stojących na trasie pochodu. Próba zamachu była sporym zaskoczeniem dla organizatorów, ale zdecydowano się, po konsultacji z następcą austriackiego tronu, że uroczystości będą kontynuowane. Zdecydowano się jednak zmienić trasę przejazdu… tylko, że nikt nie poinformował o tym kierowcy. W efekcie kolejną próbę podjął 19-letni Serb z obywatelstwem austro – węgierskim, Gawriło Princip. Z odległości 1,5 m strzelił z rewolweru zabijając Franciszka Ferdynanda i jego żonę Zofię.

Wiedeń

Gawriło został szybko złapany. W trakcie przesłuchań wyszło na jaw jak dużą rolę odegrała Czarna Ręka i jak bardzo w całe przedsięwzięcie byli zamieszani wysocy serbscy urzędnicy. W Austrii uaktywniły się hasła mówiące o konieczności przeprowadzenia wojny prewencyjnej, ale Franciszek Józef starał się rozwiązać problem pokojowo. Postawiono Serbii ultimatum: żadnych wystąpień antycesarskich i aresztowanie jednego z podejrzanych, wysokich, serbskich urzędników. Urzędnik faktycznie szybko trafił do aresztu, ale jeszcze szybciej z niego uciekł. W obliczu klęski dyplomatycznej i obawy przed staniem się europejskim pośmiewiskiem Austria wypowiedziała Serbii wojnę.

Alpy

Nie było jednak mowy o krótkiej, lokalnej wojence. Od razu uruchomione zostały sojusze. Pierwsza w bój ruszyła Rosja wspierająca Serbię, do Austrii dołączyły Niemcy, co uaktywniło sojusz Rosji z Francją. Niemcy ruszyły na Francję przez Belgię, co wzbudziło poczucie zagrożenia na Wyspach i wciągnęło w wojnę Wielką Brytanię. Do strony niemiecko – austriackiej przyłączyły się Turcja i Bułgaria, a początkowo neutralne Włochy skusiły się na rosyjskie obietnice powiększenia swojego terytorium i również ruszyły w bój.

Wiedeń

Od razu wyszło jak zacofane było państwo Habsburgów. Pomijając niewielką siłę wojenną, problemem był brak pieniędzy i zaniedbana infrastruktura. Austro – Węgry bardzo szybko zaczęły polegać na znacznie silniejszych od siebie Niemcach. Na południu coraz lepiej radzili sobie Słowianie, którzy dążyli do utworzenia jednego, wspólnego państwa, Jugosławii, co spotykało się z coraz większym poparciem innych uciskanych narodów, np. Czechów. Cesarstwo może by się nie rozpadło, gdyby nie dwa wydarzenia. Pierwszym był upadek carskiej Rosji i tamtejsza rewolucja bolszewicka, w wyniku, której do Austrii wracali jeńcy głoszący idee wolnościowe. Drugim było włączenie się do wojny Stanów Zjednoczonych i poparcie idei autonomicznych wygłoszone publicznie przez Woodrowa Wilsona. Podobno prezydent niekoniecznie miał na myśli rozbicie Austro – Węgier, ale jego słowa zostały uznane przez liczne narody za zachętę do walki o niepodległość. Ostatecznie czwórprzymierze (Austro – Węgry, Niemcy, Turcja, Bułgaria) poniosło porażkę, wojna została zakończona w 1918 r., na mapie pojawiły się nowe kraje m.in. Czechy, Polska, Węgry, Jugosławia. Ówczesny cesarz Karol I abdykował, co zakończyło wielowiekowe rządy Habsburgów i zakończyło erę wielkiego imperium.

Współczesność

Państwo austriackie jakie powstało po I wojnie światowej tworzyły regiony, które ze względu na odrębność kulturową i język niemiecki nie można było włączyć do żadnego z powstających państw i jednocześnie obawiano się przyłączyć te ziemie do Niemiec. Nie udało się uciec od wrażenia, że nowo powstałe państwo to są resztki dawnego imperium Habsburgów, choć rzeczywistość bez cesarza na tronie było co najmniej dziwna. Przez prawie cale 20-lecie międzywojenne w Austrii spierali się ze sobą zwolennicy socjalizmu i naziści. Z czasem ci drudzy zaczęły zyskiwać przewagę, a idee przyłączenia się do Niemiec zyskiwały coraz większe poparcie społeczne. Wielkim zwolennikiem takiego obrotu spraw był Adolf Hitler. W 1938 r. ogłoszono plebiscyt, w ramach którego Austriacy mieli zdecydować o swojej niepodległości. Ponieważ wynik mógł być dla Hitlera niepomyślny, to dzień wcześniej wojska niemieckie przekroczyły granicę. Zorganizowano mu niesamowite przyjęcie – Anschluss Austrii stał się faktem. Praktycznie od razu w kraju wybuchły antysemickie pogromy. Żydzi byli poniżani, zabijani, polewani kwasem nawet na ulicach, tak jakby było to coś normalnego. W II wojnie światowej Austria brała udział jako integralna cześć Niemiec. Jej obywatele praktycznie w ogóle nie stawiali oporu nazistom. Wyzwolenie przez Armię Czerwoną, a przede wszystkim zachowanie radzieckiego wojska sprawiło, że poparcie dla komunistów w Austrii po wojnie było prawie zerowe.

Austria

II wojna światowa przez wielu Austriaków uznawana jest za porażkę. Jednocześnie poczyniono wiele by wymazać z kart historii austriackie zaangażowanie. Pojawiło się określenie, że Austria była pierwszą ofiarą nazistowskich Niemiec. Popularnym stwierdzenie mówi, że największym osiągnięciem powojennej Austrii było przekonanie świata, że Beethoven był Austriakiem, a Hitler Niemcem. Państwo, które po wojnie znalazło się pod protektoratem zwycięskich mocarstw w 1955 r. odzyskało niezależność. Wciąż działano w celu minimalizowania znaczenia Austrii w trakcie wojny, ale aż do lat 70. czołowi politycy mieli przeszłość nazistowską i raz na jakiś czas wybuchały skandale, gdy ten czy inny minister wygłosił anysemicką mowę lub z dumą przyznał, że należał do Hitlerjugend.

Bischofshofen

Kolejne lata powoli przywracały Austrii dawny blask. Rosło znaczenie Wiednia, gdzie wybudowano jedną z największych siedzib ONZ. W 1986 r. na prezydenta wybrano Kurta Waldheima, który, okazało się później, był w trakcie wojny wysoko postawionym oficerem odpowiedzialnym za największe okrucieństwa w Jugosławii. Afera z tym związana i kryzys dyplomatyczny przyczyniły się do rozpoczęcia procesu „rozliczenia z przeszłością”. Przestano stosować retorykę „pierwszej ofiary”, zamiast tego pojawiło się określenie „ofiary i sprawcy”. Dopiero wtedy też zaczęto wypłacać odszkodowania Izraelowi. W 1995 r. zdecydowano się zerwać z polityką neutralności i Austria przystąpiła do Unii Europejskiej. Niedługo potem krajem ponownie wstrząsnął skandal, gdy do władzy doszły ugrupowania wychowane na nazistowskiej i antyimigracyjnej retoryce. Do dziś, gdy Europę zalewają fale imigrantów, w Austrii bardzo popularne są idee skrajnie prawicowe, nacjonalistyczne i ksenofobiczne.

Wiedeń

Muzyka

Nie da się ukryć, że Austriacy są jednym z najbardziej obfitujących w wybitnych muzyków narodów. W 1667 r. ślub Leopolda I z Małgorzatą Hiszpańską uświetniło pierwsze w historii przedstawienie operowe we Wiedniu. Był to dość ekstrawagancki spektakl Pietro Antonio Cestiego. Włoskie opery dominowały aż do rządów Marii Teresy, która zachwyciła się Christophem Gluckiem, autorem słynnego „Orfeusza”. Wkrótce nastąpiła jednak era Mozarta, za którego największe dzieło uważa się „Czarodziejski flet”. Mozart miał zupełnie inne usposobienie do Glucka, co sprawiło, że wielu z wieloma arystokratami popadł w konflikt, a jego uposażenie na dworze cesarskim było zdecydowanie niższe. Nie da się jednak ukryć, że już wtedy jego talent i muzyka wzbudzała w słuchaczach zachwyt. Do wielkiej trójki klasyków wiedeńskich, oprócz Mozarta zaliczano także współczesnych mu Józefa Haydna i urodzonego w Niemczech Ludwika von Beethovena. Ten ostatni był zdecydowanie najmniej lubiany ze względu na swój trudny charakter i postępującej głuchoty. Zbudowany przez tę trójkę grunt stał się pożywką dla pierwszego romantycznego kompozytora, Franciszka Schuberta.

Opera wiedeńska

W czasach romantyzmu powoli na popularności zyskiwał walc, ale dopiero Johann Strauss syn potrafił zrobić z niego biznes. Grywał on ze swoją orkiestrą za pieniądze w najmodniejszych kawiarniach, co przyniosło mu gigantyczną popularność i powodzenie wśród kobiet. Walc stał się synonimem doskonałej zabawy i ucieczki przed problemami w czasach rządów Franciszka Józefa. W połowie XIX w. do Wiednia dotarła moda na operetki, których głównym krzewicielem był francusko – niemiecki kompozytor, Jacques Offenbach. Nowy styl muzyczny idealnie wpasował się w trudne czasy. Frywolność, satyra i lekka doza wolności seksualnej trafiła na niezwykle podatny, wiedeński grunt. Równocześnie w znacznie poważniejszym świecie trwała rywalizacja między ostatnim reprezentantem klasyki wiedeńskiej, Johannesem Brahmsem, a niezwykle religijnym Antonem Brucknerem. Na początku XX w. do głosu doszli kompozytorzy z Drugiej szkoły wiedeńskiej, na czele z Arnoldem Schönbergiem, ale większość nazwisk z tych czasów nie przebiła się już do świadomości tak jak dawni klasycy.

Herbert von Karajan

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *