Katar – profil kraju

Katar to bardzo konserwatywny kraj islamski, który mocno reguluje imigrację z innych państw. Jednocześnie jest to kraj, w którym zdecydowaną większość stanowią właśnie imigranci podejmujący najgorsze prace fizyczne lub wysoko wykwalifikowani inżynierowie. W ciągu ostatnich 50 lat Katar zmienił się nie do poznania. Obecnie jego obywatele są najbogatszym społeczeństwem świata.

Dawno, dawno temu

Pierwsze ślady bytności człowieka sięgają 50 tysięcy lat wstecz, gdy mieszkańcy epoki kamienia tworzyli tutaj sezonowe osady. Przypuszcza się, że ludzie spędzali na ziemiach dzisiejszego Kataru okres zimowy, podczas gdy na resztę roku przemieszczali się na żyźniejsze ziemie doliny Zatoki Perskiej (bo wtedy to była jeszcze dolina). Około 8000 lat temu w Zatoce doszło do gigantycznej powodzi, która spowodowała powstanie Półwyspu Katarskiego. Wtedy tereny te zaczęły być częściej wykorzystywane przez koczownicze plemiona z Arabii Saudyjskiej, które budowały sezonowe obozowiska koło źródeł wody. Liczne wykopaliska sugerują, że wtedy też zaczęły powstawać pierwsze stałe osady. Ponieważ znaleziono wiele naczyń typowych dla Mezopotamii, przyjmuje się, że osady te prowadziły handel z tym znacznie silniejszym sąsiadem. Około 4000 lat temu nieliczne osady katarskie zajmowały się połowem pereł i utrzymywały drobne kontakty z sąsiednią cywilizacją Dilmun w dzisiejszym Bahrajnie. Mimo wszystko Półwysep Katarski zamieszkiwało na stałe bardzo mało ludzi, wciąż była to baza wypadowa plemion arabskich, które przybywały w poszukiwaniu wody. Dopiero około 680 r. p.n.e. Dilmun i Katar zostały podbite przez Asyrię. W V w. Katar po raz pierwszy pojawia się w dokumentach greckich jako lud morskich Kananejczyków.

Katar

Między 300 a 250 r. p.n.e. obserwuje się wpływy dynastii Seleucydów, którzy objęli we władanie wschodnie tereny imperium Aleksandra Wielkiego. Wykopaliska z tamtego okresu dowodzą już istnienia sporej społeczności zajmującej się rybołówstwem. Miejsce Seleucydów zajęło Królestwo Partów, którego częścią stał się Katar. Partowie kontrolowali całą Zatokę Perską i sporą część upadającego powoli państwa Seleucydów. Ok. II w. p.n.e. rzymski uczony, Ptolemeusz, jako pierwszy opracował mapę przedstawiającą Katar. To właśnie on obszar ten nazwał „Catura”.

Katar

W 224 r. władzę nad Zatoką Perską przejęli Sasanidzi, którzy, po podboju dokonanym przez Aleksandra Wielkiego, powoli przywracali dawną pozycję Imperium Perskiemu. Katar wyróżniał się wtedy przynosząc duże zyski z handlu perłami. Okres panowania Sasanidów to także okres, gdy powoli na Półwyspie Arabskim rozwijało się chrześcijaństwo. Krzewicielami nowej religii byli migrujący na wschód Mezopotamczycy. Niestety, bardzo szybko w regionie pojawiła się nowa, znacznie agresywniejsza religia.

Rządy arabskie

W 628 r. Mahomet wysłał prośbę do perskiego zarządcy Bahrajnu, Kataru i terenów przyległych, by cały lud przyjął islam. Zarządca ten, Munzir ibn Sawa Al – Tamimi prośbę tę przyjął. Za jego przykładem poszły prawie wszystkie plemiona katarskie, te, które tego nie zrobiły, szybko zniknęły z kart historii. Wprowadzenie islamu rozpoczęło podbój Persji i szybki upadek dynastii Sasanidów. W trakcie rządów pierwszej muzułmańskiej dynastii – Umajjadów, Katar był ceniony ze względu na hodowle koni i wielbłądów. Dobre położenie sprawiło też, że wkrótce stał się prawdziwym centrum poławiania pereł. Podczas drugiej islamskiej wojny domowej jeden z dowódców chadżytów (odłam islamu, podobnie jak szyici i sunnici), Qatari ibn al-Fuja’a, poprowadził swój ruch do wielu spektakularnych zwycięstw. Powstania, którymi dowodził, oraz ogólne niezadowolenie z gwałtownych przemian politycznych i religijnych wprowadzanych w świecie arabskim przez Umajjadów doprowadziło do ich ostatecznego upadku i przejęcia władzy przez Abbasydów.

Katar

Za czasów kalifatu Abbasydów, Katar nadal rozwijał się w handlu perłami. Stanowił także wygodne miejsce postoju dla statków wyruszających do Indii i Chin. W tym okresie zdecydowanie widać wzrost zamożności tutejszych mieszkańców. Widać też większą zażyłość między Katarem a Bahrajnem, ponieważ wszelkie bunty, czy niezadowolenia odbijały się takim samym echem w obu państwach. W 1253 r. władzę w Arabii Wschodniej przejęli Usfurydzi. Nie rządzili długo, już w 1320 r. kontrolę zdobył książę Ormuz, zakładając nowe państwo. Wciąż największe znaczenie dla gospodarki regionu miały perły. W 1507 r. Ormuz został podbity przez flotę portugalską. Po krótkich przepychankach, w 1515 r. Portugalczycy zabili wezyra Reisa Hameda, który był jedną z najważniejszych postaci w państwie, czym zmusili sułtana Saifuddina do poddania się królowi Manuelowi I. W 1521 r. Portugalia oficjalnie zajęła Katar i Bahrajn i zaczęła budowanie fortec wzdłuż wybrzeża arabskiego. Ich celem było zapewnienie sobie spokojnego eksportu różnych bogactw naturalnych z Półwyspu. W 1550 r. pobliska oaza Al-Ahsa wezwała na pomoc Turków. Uważali bowiem, że lepiej być pod władzą turecką niż portugalską. Jednak dopiero w 1602 r. Holendrzy i Brytyjczycy przepędzili Portugalczyków. Po ich odejściu Turcja nie widziała dalszej potrzeby utrzymywania bazy wojskowej w regionie. Ich coraz mniejsza aktywność doprowadziła do przejęcia władzy w 1670 r. przez arabską konfederację plemienną, Bani Khalid. Okres ich rządów to dalszy wzrost handlu perłami i migracje ludności z Kuwejtu do Kataru. Kolejne lata upływały na rządach poszczególnych szejków. Tylko w XVIII w. spokój w regionie został zakłócony przez skrajnie fundamentalny ruch Wahhabitów. Nie poradzili oni sobie jednak z nagłym atakiem Egiptu, Turcji i lokalnych szejków.

Wielbłądy

W 1820 r. ponownie pojawiły się wpływy europejskie. Brytyjczycy robili co mogli, by zapewnić bezpieczeństwo swoim statkom. Efektem był Ogólny Traktat Morski. Na jego mocy Wielka Brytania przejęła władzę w Zatoce Perskiej, ponadto zadeklarowano chęć zlikwidowania piractwa i niewolnictwa w regionie. W tym okresie Katar nie miał władzy centralnej, rządzony był przez lokalnych szejków, choć dość dużą jurysdykcję sprawowało tutaj Królestwo Bahrajnu, którego wpływy były szczególnie znaczące w Doha. Mniej więcej w połowie XIX w. nasilał się konflikt pomiędzy Katarem i Bahrajnem bardzo mocno podsycany przez Wahhabitów. Różne akcje zaczepne z obu stron doprowadziły do wybuchu krótkiej wojny, którą zakończył rozejm w 1868 r. Ugoda została w dużym stopniu narzucona przez rząd brytyjski, ale dla Kataru miała olbrzymi znaczenie. Traktat uznawał odrębność Kataru i Bahrajnu i oddawał władzę nad Półwyspem Katarskim w ręce jednego człowieka, Mohammeda bin Saniego.

souk waqif

Kontrola osmańska

W 1871 r. Imperium Osmańskie rozszerzyło swoje granice na Półwysep Arabski. Osada Al Bidda w Katarze szybko przerodziła się w bazę operacyjną dla Beduinów próbujących przeciwstawić się najeźdźcy. Do Kataru został wysłany generał z Kuwejtu, którego celem było przekonanie najwyższych osób w państwie do poddania się Turkom. Cała sytuacja mocno zaniepokoiła Brytyjczyków, którzy obawiali się o swoje interesy w Zatoce Perskiej. Przybyli oni do Kataru, by rozeznać się w sytuacji. Okazało się, że misja kuwejckiego generała została zakończona sukcesem. Katarczycy dobrowolnie wywiesili tureckie flagi. W 1872 r. Katar stał się oficjalnie prowincją Imperium Osmańskiego. W kilku kolejnych latach szejk Bahrajnu wielokrotnie rościł sobie prawa do kilku katarskich wiosek, które jak twierdził są zamieszkiwane przez jego poddanych. Wielka Brytania jednak zawsze ingerowała w odpowiednim momencie dbając, by nie nastąpiła eskalacja konfliktu. Pogarszały się również stosunki Kataru z Turcją. Coraz więcej plemion było przeciwnych aneksji.

Katar

W 1893 r. doszło do bardzo ważnej bitwy. Wcześniejszy orędownik tureckiej władzy, zarządca katarskiej prowincji, Jassim Al Sani sprzeciwił się propozycjom osmańskich reform w administracji. Efektem było wysłanie małego oddziału tureckiego wojska, by zmusić zarządcę do zmiany decyzji. Ten pozostał jednak nieugięty. W obawie o swoje życie przeniósł się do fortu Al Wajbah, gdzie wkrótce pojawiło się osmańskie wojsko. Właśnie tutaj zaczęła się bitwa, która zakończyła się porażką Turków. Podpisano traktat, na mocy którego Katar w przyszłości mógłby odłączyć się od Imperium Osmańskiego jako niepodległe państwo. Ostatecznie Turcja zrzekła się praw do Kataru w 1913 r., było to po części pokłosie ciągłej niechęci plemion katarskich, ale także nacisku Wielkiej Brytanii, która nigdy do końca kontroli tureckiej nie zaakceptowała.

Katar

Rozkwit

W 1916 r. Katar podpisał z Wielką Brytanią traktat, na mocy którego Katar zrzekł się autonomii w sprawach polityki zagranicznej w zamian za ochronę wojskową. Zgodnie z postanowieniami zlikwidowane miało być niewolnictwo i piractwo, ale podobnie jak wcześniej, nie było to zbytnio egzekwowane. Brytyjczycy nie chcieli angażować się w sprawy wewnętrzne, a ówczesny władca, Abdullah bin Jassim Al Sani, bardzo wsparcia potrzebował. Większość plemion nie była zadowolona z brytyjskiej kontroli. Rodzina książęca była z kolei bardzo zależna od innych plemion, które odpowiadały za połowy pereł, które nadal były podstawą handlu, oraz za ochronę swoich władców. Abdullah czuł, że jego kraj staje się coraz bardziej wrażliwy na wrogie pomysły Bahrajnu i Wahhabitów.

Katara Cultural Village

Wkrótce wybuchła prawdziwa gorączka naftowa. W 1922 r. próbowano włączyć Katar do koncesji naftowej obejmującej Arabię Saudyjską, wtedy to brytyjski przedstawiciel zadecydował by oddzielić Półwysep Katarski. Linia, jaką namalował na mapie, mniej więcej pokrywa się z obecną granicą. W 1936 r. ponownie Bahrajn zaczął rościć sobie prawa do niektórych katarskich osad oraz do wysp Hawar, które do dziś są przedmiotem sporu. Wspomniane wyspy zostały ostatecznie włączone do Bahrajnu, po negocjacjach z Wielką Brytanią. W 1939 r. odkryto gigantyczne złoża ropy, jednak jej wydobycie nie było możliwe ze względu na wybuch II wojny światowej. Katar popadał w recesję gospodarczą, która zaczęła się już w latach 20., po załamaniu handlu perłami, a później przybrała na sile w czasach wielkiego kryzysu i po embargu, jakie Bahrajn narzucił na swojego sąsiada. Był to okres masowej emigracji Katarczyków w inne rejony Półwyspu Arabskiego oraz coraz większego deficytu w państwowym budżecie. W 1949 r. rozpoczęto przemysłowe wydobycie ropy naftowej. Jednak stan państwa i bardzo słaba pozycja katarskiego emira, zmusiła go do poproszenia Wielkiej Brytanii o pomoc. Oficjalnie Brytyjczycy zaczęli stacjonować w Katarze, co przyniosło w najbliższych latach zdecydowaną poprawę chociażby w budowie struktur rządowych, czy administracji. Pomimo stałego rozwoju i polepszającej się infrastruktury, społeczeństwo było bardzo niezadowolone z obcej władzy. Sytuacji nie poprawiał wciąż bardzo niski autorytet emira. Efektem były mnóstwo protestów w latach 50., w ramach których często niszczono chociażby rury do przesyłania ropy.

Katar

W 1968 r. Wielka Brytania ogłosiła, że ma zamiar wycofać się z Zatoki Perskiej. Ponieważ emirowie w regionie byli wyjątkowo słabi, początkowo planowali utworzyć jedno duże państwo, na które składałyby się Katar, Bahrajn i 7 emiratów wchodzących dzisiaj w skład Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Jednak spory i próby marginalizowania jednych szejków przez drugich nie służyły budowaniu dobrych relacji. Zaczęto też obawiać się ingerencji brytyjskiej w nowo utworzone państwo. Ostatecznie w 1970 r. emir Kataru, Ahmad bin Ali Al Sani zaprezentował projekt konstytucji, na mocy której Katar miał być niepodległym państwem z prawem szariatu jako obowiązującym. W 1971 r. traktat z Wielką Brytania stracił moc, a Katar zyskał pełną suwerenność. Społeczeństwu katarskiemu nie spodobało się, że Ahmad bin Ali wydał oświadczenie o niepodległości ze swojej willi w Szwajcarii zamiast z pałacu w Doha. Wzrosło przeświadczenie, że przydałaby się zmiana władzy. W 1972 r. w wyniku zamachu stanu, który wspierała rodzina Al Sani, Wielka Brytania i Arabia Saudyjska, nowym emirem został Khalifa bin Hamad Al Sani. Zmniejszył on zasiłki, ale zaczął inwestować w projekty społeczne takie jak np. ochrona zdrowia, edukacja, system emerytalny. W rządzie otaczał się praktycznie tylko swoimi krewnymi. W 1971 r. odkryto u wybrzeży Kataru największe na świecie złoża gazu ziemnego. Jak łatwo się domyślić wywindowało to przychody państwa do niespotykanego wcześniej poziomu.

Katar

W 1991 r. Katar odegrał znaczącą rolę w wojnie w Zatoce Perskiej. Potępił on atak Iraku na Kuwejt i zezwolił wojskom Kanady, Francji i USA na zakładanie baz i prowadzenie działań na swoim terytorium. W 1995 r. doszło do kolejnego zamachu stanu, ówczesny emir został obalony przez własnego syna, Hamada bin Khalifę. Nowy władca miał trochę bardziej liberalne poglądy. Wprowadzał powoli reformy zmierzające do przejścia na demokrację, liberalizował prasę oraz bardzo ostrożnie zezwalał kobietom na udział w życiu publicznym. W 2003 r. Katar stanowił kwaterę główną dowodzenia armii Stanów Zjednoczonych, która była najważniejszą bazą wypadową w inwazji na Irak. W 2013 r. emir Hamad bin Khalifa ustąpił ze stanowiska na rzecz swojego syna Tamima bin Hamada Al Saniego. W 2017 r. rozpoczął się kryzys dyplomatyczny. Arabia Saudyjska, Egipt, Malediwy, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Bahrajn i Jemen zerwały wszelkie stosunki z Katarem pod pretekstem wspierania terroryzmu. W rzeczywistości chodzi o wpływy na Bliskim Wschodzie. Wspomnianym państwom nie podobało się, że Katar próbuje być niezależny i utrzymuje stosunki gospodarcze z Iranem. Katar jest dziś największym na świecie eksporterem gazu ziemnego, a jego społeczeństwo zajmuje pierwsze miejsce w rankingu bogactwa.

Doha

Ciekawostki

  • W Katarze nie ma wód lądowych. Do picia i codziennego użytku używa się odsolonej wody morskiej.
  • Temperatury średnie w styczniu wynoszą 17°C, a w sierpniu 35°C. Przy czym latem temperatury potrafią dochodzić do 50°C w dzień i nie schodzić poniżej 30°C w nocy. Najniższa zanotowana temperatura w historii to było 3,8°C.
  • Tylko 1/3 mieszkańców kraju to Katarczycy, resztę stanowią imigranci zarobkowi. Najgorsze prace są wykonywane przez przybyszów z Indii, Filipin i innych krajów Azji Południowo – Wschodniej. Zarabiają oni stosunkowo mało (ale znacznie więcej niż we własnym kraju) i nie mogą sprowadzić do Kataru swoich rodzin. Dodatkowo, jeżeli się obijają, zachorują albo wpadną w jakikolwiek konflikt z prawem są natychmiast deportowani. Z drugiej strony wykwalifikowana kadra jest traktowana bardzo dobrze i nie ma problemu z przywiezieniem ze sobą swoich najbliższych.
  • Benzyna jest śmiesznie tania. Mówi się, że taniej zatankować do pełna niż kupić kawę w Starbucks’ie.
  • Katar ma problem z otyłością. Zdecydowana większość społeczeństwa powinna zacząć się odchudzać.
  • Nie ma płacy minimalnej. Podatek dochodowy wynosi 10%, a dopiero w styczniu 2020 r. wprowadzono podatek VAT ze stawką 5%. Bezrobocie jest praktycznie zerowe.
  • Rachunki za prąd i wodę płaci państwo. Bardzo dużo inwestuje się w programy socjalne. Dba się o darmową edukację, czy służbę zdrowia. Pieniądze z ropy i gazu idą też w rozwój różnych innych gałęzi przemysłu, tak, żeby po wyczerpaniu się złóż, Katar mógł nadal pławić się w luksusie.
Doha

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *