Słowacja – profil kraju

Słowacja jest krajem bardzo młodym. Tereny te przez większość historii były areną różnych wydarzeń, których naród słowacki był raczej obserwatorem.

Pierwsze państwa

Pierwszy człowiek na tereny Słowacji dotarł już w epoce kamienia. Jednak pierwszymi osadnikami, których jesteśmy w stanie zidentyfikować byli Celtowie ok. 400 lat p.n.e. Liczne dowody świadczą, że w II i I w. p.n.e. niektóre tutejsze forty stanowiły prężnie działające ośrodki handlowe i hutnicze. Pod koniec I w. p.n.e. tereny te zaczęły najeżdżać plemiona germańskie (m.in. Wandalowie) oraz Rzymianie. Wkrótce większą władzę zyskali ci drudzy, którzy mniej więcej do IV w. opierali się pomniejszym lokalnym plemionom. Niedługo po wycofaniu się Rzymian przez Słowację przetoczyli się Hunowie siejąc spustoszenie. Upadek imperium Attyli sprawił, że ludy germańskie odzyskały swobodę. Większość z nich opuściła te ziemie dając miejsce napływającym ze wschodu Słowianom. Szybko zostali jednak podbici przez przybywających z Azji Awarów. W pierwszej połowie VII w., po klęsce Awarów pod Konstantynopolem, ludy tu mieszkające wzięły udział w powstaniu przeciwko agresywnemu najeźdźcy. Na czele powstania stał kupiec frankijski, Samon. Powstanie zakończyło się sukcesem, a kupiec został obwołany królem. Mamy więc pierwsze państwo, jakie powstało na terenie dzisiejszej Słowacji – państwo Samona. Przetrwało ono zaledwie kilkadziesiąt lat, tyle ile żył król. Po jego śmierci Słowacja ponownie trafiła pod skrzydła Awarów. Tym razem jednak współpraca słowiańsko – awarska była wyjątkowo udana. Powstawały liczne osady, rozwijał się wyrób ceramiki. Słowianie zaczęli przejmować niektóre wzorce kulturowe Awarów. Na przełomie VIII i IX w. Awarowie zostali pokonani przez wojska frankijskie. Wtedy Słowacy ponownie stanęli do walki i ostatecznie wypędzili Awarów ze swoich ziem.

Świętopełk

Na początku IX w. do władzy doszedł książę Pribina, który założył księstwo w Nitrze i władał terenem dzisiejszej Słowacji i części Węgier. W 833 r. książę Mojmir I włączył Nitrę do Księstwa Morawskiego. Niestety, odnośnie księstwa Nitry jest tak dużo nieścisłości i domysłów, że ciężko ustalić jak było naprawdę i czy księstwo faktycznie kiedykolwiek istniało. Ważne jest jednak, że w Rzeszy Wielkomorawskiej Słowacy upatrują początków swojej państwowości. Morawy były w owym czasie pod zwierzchnictwem niemieckim. Kolejni władcy próbowali zapewnić sobie niezależność. Jednym z podjętych kroków było sprowadzenie misjonarzy Cyryla i Metodego, którzy szerzyli chrześcijaństwo w stylu słowiańskim. W 894 r. po śmierci Świętopełka państwo wielkomorawskie podupadło i zostało ostatecznie rozbite przez Węgrów.

Królestwo Węgier

Węgrowie próbowali przeć na zachód, ale zostali szybko powstrzymani przez Niemców. Zaczęli się więc osiedlać na terenach Słowacji pośród miejscowej ludności, od której uczyli się uprawy ziemi i hodowli zwierząt. Przez następne kilkaset lat Węgrzy i Słowacy żyli między sobą w zgodzie czerpiąc obustronne korzyści. Asymilacja przebiegła szybko i sprawnie. Na początku XI w. Słowacja została oficjalnie włączona w skład Królestwa Węgier. Zachowali jednak ogrom przywilejów, mogli krzewić swoją kulturę, język i obyczaje jednocześnie żyjąc z Węgrami jak równy z równym. Warto tutaj wspomnieć, że przez kilkanaście lat Słowacja wchodziła też w skład Królestwa Polskiego, ponieważ tereny te skutecznie podbił Bolesław Chrobry, ale był to tylko krótki urywek historii.

Zamek Spiski

W 1241 r. Słowacja została zdewastowana przez najazd Mongołów. Szacuje się, że zginęła wtedy nawet 1/3 ludności. Po wycofaniu się armii Czyngis-chana, Słowację próbowała podbić Austria, ale dość szybko została sprowadzona na ziemię przez powracającą armię węgierską. Wymordowanie tak dużej części ludności sprawiło, że Słowacja stała się regionem bardzo słabo zaludnionym. Rozpoczęto więc proces osadnictwa. W następnych latach przybyło tutaj dużo Polaków, Czechów, Morawian i Niemców. Szczególnie ci ostatni mieli wielki wpływ na rozwój. Przynieśli oni umiejętność wykrywania i wydobywania bogatych złóż metali. Słowacja bardzo szybko stała się europejskim liderem w wydobyciu złota i srebra. Niemcy mieli też olbrzymi wpływ na rozwój miast, sposobów produkcji, systemu prawnego. To jeden z najlepszych okresów w historii tego kraju.

Słowacja

W 1526 r. zakończyła się pewna era w dziejach Słowacji. Od południa coraz śmielej atakowali Turcy i właśnie w tym roku Królestwo Węgier poniosło druzgocącą porażkę w bitwie pod Mohaczem, w której zginał król Ludwik II. W myśl wcześniej zawartych układów na tron węgierski wstąpił Ferdynand I Habsburg. Po podboju Budy w 1541 r. Węgry zostały podzielone. Duża południowa część trafiła pod skrzydła Turków, podczas gdy reszta, w tym prawie cała Słowacja, znalazła się pod panowaniem Habsburgów. Oficjalnie nadal państwo określano jako Królestwo Węgier, choć jego niezależność była już prawie zerowa. Przez kolejne 150 lat Słowacja była regularna najeżdżana przez Turków. Całe wydobywane złoto i srebro szło na kosztowne operacje wojenne. Słowacja została przetrzebiona. Prawie 60% ludności zginęło na wojnach lub uciekło w bezpieczniejsze i bogatsze regiony. Dopiero pokonanie Turcji pod Wiedniem w 1683 r. i oswobodzenie Budapesztu w 1686 r. przywróciły kraj do życia. Warto tutaj wspomnieć, że pomimo tylu set lat władzy węgierskiej, habsburskiej i tureckiej, Słowacy cały czas krzewili swój język i kulturę, nie wyzbyli się swojej narodowości.

Słowacja

Austro – Węgry

Rządy Habsburgów nie były spokojne. Ograniczenie roli samorządów i przywilejów szlachty oraz walka z protestantyzmem spotkały się z wielkim oporem. Prawie całe XVI i XVII w. to liczne powstania antyhabsburskie. Dodatkowo w połowie XVIII w. przeniesiono do Budy większość najważniejszych urzędów, co pociągnęło za sobą znacznie osłabienie pozycji całej Słowacji. Pod koniec XVIII w. rozpoczął się proces odrodzenia narodowego. W 1780 r. Juraj Papanek spisał pierwszą historię narodu słowackiego. W podobnym okresie Anton Bernolak podjął próbę opisania zasad ortografii i gramatyki oraz ujednolicenia całego języka słowackiego opierając się na dialektach lokalnych. Co prawda dzieło Bernolaka nie zostało zaakceptowane, ale rozpoczęło proces strukturyzowania i dyskusji o języku słowackim. Na początku XIX w. pojawili się zwolennicy większej integracji z Czechami. Uważano, że język powinien być wspólny. Byli nawet tacy, którzy oczekiwali połączenia się wszystkich Słowian. Dopiero w latach 40. XIX w. ustalono odrębność narodową Słowaków, za język słowacki przyjmując wersję Ludovita Stura, która oparta była na dialekcie środkowej Słowacji.

Bratysława

W 1848 r., w ramach Wiosny Ludów, wybuchło powstanie na Węgrzech. Sytuację tę starali się wykorzystać Słowacy wzniecając swoje własne powstanie przeciwko władzy węgierskiej. Domagano się własnego sądownictwa, szkolnictwa i uznania języka słowackiego za urzędowy. Węgry szybko to powstanie stłumiły odrzucając wszystkie postulaty. Po zakończeniu Wiosny Ludów Austria narzuciła Węgrom dość spory reżim. Duża rzesza rewolucjonistów została stracona. W latach 60. XIX w. zmieniła się polityka dynastii Habsburgów. Zamiast prześladować, postanowiono się z Węgrami dogadać i w 1867 r. powstały Austro – Węgry. Słowacy ponownie podjęli próbę utworzenia swojego państwa i ponownie ich pragnienia zostały odrzucone. Habsburgowie pozwolili jednak na założenie organizacji o nazwie Macierz Słowacka, która mogła słowacką kulturę rozwijać i propagować. Radość była jednak krotka. Węgrzy, którzy w nowo utworzonym państwie zyskali pełnię władzę, wyznawali zasadę „jeden kraj, jeden język, jeden naród”. Na terenie całych Węgier, do których należała też Słowacja, rozpoczęła się silna madziaryzacja. Wobec narastającej biedy i braku swobód wielu Słowaków opuściło swój kraj. Tylko grupa patriotów próbowała się sprzeciwiać narzuconym rządom. Represje spowodowały zebranie się w 1895 r. Kongresu Uciskanych Ludzi Królestwa Węgier. W jego trakcie Słowacy otrzymali dużo wsparcia od Czechów i już w następnym roku pojawiła się koncepcja współpracy czesko – słowackiej.

Bratysława

Czechosłowacja

W trakcie I wojny światowej, w 1915 r., Czechy i Słowacja podpisały umowę o wspólnej walce o niepodległość i dążeniu do utworzenia jednego państwa. Na czele ruchu wyzwoleńczego stanęli Czech Tomas Masaryk oraz Słowak Milan Stefanik. W wyniku wojennej porażki i rozpadu Austro – Węgier oraz olbrzymich nadziei na uzyskanie bardzo dużej autonomii w 1918 r. w Pittsburghu podpisano umowę tworzącą nowe państwo – Czechosłowację. Ten związek nie był jednak udany. Słowacja była krajem znacznie bardziej rolniczym i biedniejszym w stosunku do uprzemysłowionych Czech. Dodatkowo Czesi nie chcieli przyznać Słowakom tak dużej swobody, jakiej tamci oczekiwali. Odwoływali się oni do idei czechosłowakizmu, co miało oznaczać, że obie grupy stanowią jeden naród. W 1938 r. Niemcy doprowadziły do podziału Czechosłowacji. W następnym roku Hitler zaproponował Słowakom utworzenie ich własnego państwa. Gdyby się nie zgodzili zostaliby podzieleni pomiędzy Polskę, Rzeszę i Węgry. Wkrótce Czechy zostały objęte protektoratem niemieckim, a nowo utworzona Republika Słowacka stała się marionetką w rękach Hitlera.

Bratysława

Pierwsze lata II wojny światowej przebiegały na Słowacji dość spokojnie. Układ zawarty wcześniej z Hitlerem sprawił, że państwo Józefa Tiso (pierwszy prezydent niepodległej Słowacji) było uznawane za sojusznika Rzeszy, a co za tym idzie na jego terytorium destrukcyjne działania wojenne się nie odbywały. Wkład wojska słowackiego w wojnę był niewielki – zaledwie kilkadziesiąt tysięcy osób walczyło dla Hitlera, ale, niestety, Słowacja zmuszona była do rozwiązywania kwestii żydowskiej. W ciągu kilku lat prawie wszyscy słowaccy Żydzi zginęli w obozach koncentracyjnych. Warto jednak wspomnieć, że jednocześnie działał w Londynie słowacki rząd emigracyjny, który zachęcał do formowania oddziałów antyfaszystowskich. W 1943 r. rozpoczęło się budowanie państwa podziemnego, a w połowie 1944 r. rozpoczął się opór zbrojny. Wojska powstańcze opanowały nawet 1/3 całego kraju, ale dopiero przyjście Armii Czerwonej oswobodziło kraj. Właśnie działania partyzanckie sprawiły, że po wojnie Słowacja nie była już traktowana jako sojusznik nazistów.

Bratysława

Po II wojnie światowej wielkie mocarstwa przywróciły Czechosłowację. W pierwszych wyborach na Słowacji zdecydowanie wygrali demokraci, ale niestety w Czechach zwycięstwo odnieśli komuniści, a ponieważ czeska część państwa miała więcej mieszkańców, to właśnie komunistom przyszło utworzenie pierwszego rządu. Słowacy ponownie nie doczekali się upragnionej autonomii. Twarda komunistyczna władza doprowadziła do wybuchu Praskiej Wiosny, która miała zrewolucjonizować ówczesne rządy. Rewolucja zakończyła się jednak wkroczeniem wojsk Układu Warszawskiego i brutalnym przywróceniem starego porządku. Największym osiągnięciem Praskiej Wiosny było lekkie zmniejszenie represji i dość duży wzrost gospodarczy na Słowacji.

Słowacja

Obecna Słowacja

Pod koniec 1989 r. rozpoczęła się seria protestów nazwana aksamitną rewolucją. W ich wyniku władze komunistyczne zgodziły się na pewne ustępstwa. W wyborach na prezydenta Czechosłowacji wygrał Vaclav Havel. W następnym roku wybory wygrali demokraci. W kolejnych wyborach w 1992 r. w Czechach wygrała Partia Demokratyczna, natomiast na Słowacji partia Vladimira Meciara, której głównym postulatem było utworzenie niepodległego państwa słowackiego. W wyniku długich negocjacji z dniem 1 stycznia 1993 r. powstało nowe państwo – Republika Słowacka. Meciar został premierem i trzeba przyznać, że rządził wyjątkowo nieudolnie. W ciągu kilku lat skompromitował kraj na arenie międzynarodowej i sprowadził go na próg załamania gospodarczego. W 1998 r. wybory wygrali przeciwnicy dotychczasowej władzy z nowym premierem, Mikulasem Dziurindą na czele. Przeprowadzono szereg reform politycznych i gospodarczych, rozpoczęto negocjacje stowarzyszeniowe z NATO i Unią Europejską, zreformowano system opieki zdrowotnej i zaczęto przyciągać zagraniczne inwestycje. Dziś Słowacja jest krajem odradzającym się i dość szybko się rozwijającym. Wciąż jednak komunistyczna przeszłość daje o sobie znać. Vladimir Meciar wciąż jest aktywny, a jego partia regularnie uzyskuje kilkunastoprocentowe wyniki. W 2018 r. krajem wstrząsnęła afera korupcyjna na wysokim szczeblu, czego najpierw efektem było zabójstwo dziennikarza śledczego, Jana Kuciaka, a później dymisja szefa rządu, Roberta Fico.

Bratysława

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *