Gruzja – profil kraju

Gruzja jest nazywana przez swoich mieszkańców Sakartwelo. To mały, raczej biedny kraj na Kaukazie. Wciąż dominuje tutaj postsowieckość, ale napływ dużej liczby turystów w ostatnich latach otworzył Gruzję na inny sposób myślenia, a przede wszystkim pokazał różne możliwości robienia biznesów.

Bardzo dawno temu

Najstarsze ślady bytności człowieka sięgają 1,8 miliona lat wstecz! Prawdopodobnie są to najstarsze dowody pojawienia się człowieka poza Afryką. Rolnictwo zaczęło się pojawiać ok. 6000 lat p.n.e. Mniej więcej po ok. 1000 lat tutejsze rolnictwo można już było uznać za stosunkowo zaawansowane jak na ówczesne czasy. Ok. 4000 – 3000 lat p.n.e. zaczęło rozwijać się prawdziwe osadnictwo. Nastąpił wyraźny rozwój budownictwa i hutnictwa.

Gruzja

Pierwsze państwo jakie powstało na terenach dzisiejszej Gruzji nazywało się Diaocha. Było to ok. 1200 r. p.n.e. Historycy nie są zgodni, co do faktycznej państwowości. Przyjmuje się, że mogła to być swoista organizacja spajająca różne plemiona. W tamtym czasie zaczęły się wyodrębniać osobne ludy jak np. Swanowie zamieszkujący Swanetię i Abchazję. Diaocha była nękana atakami przez Asyrię, a później także Urartu – państwo powstałe na ziemiach ormiańskich. Pierwsze gruzińskie państwo istniało gdzieś do VIII w. p.n.e.. Ostatnie wzmianki mówią o relokacji do Diaochy Żydów z podbitej przez Asyrię Palestyny.

Gruzja

Na miejscu Diaochy pojawiły się dwa nowe państwa: na zachodzie, na wybrzeżu Morza Czarnego – Kolchida, i na wschodzie – Iberia. Kolchida jest uznawana ze pierwsze faktycznie gruzińskie państwo. Istniało ono od ok. VI w. p.n.e. do I w. p.n.e. Utrzymywało liczne kontakty z miastami greckimi. Relacje były na tyle dobre, że Kolchida pojawia się nawet w legendach o Złotym Runie. O Iberii wiadomo znacznie mniej. Powstała ok. 300 r. p.n.e., a jej stolicą była Mccheta. Przez większość czasu oba państwa były regularnie najeżdżane przez Medię, a później Persję. W końcu zostały doświadczone przez najazd armii Aleksandra Macedońskiego. Jednak żadna ze wspomnianych potęg nie uznała Kolchidy i Iberii za podbite przez siebie tereny. Oba państwa były cały czas niezależne (choć wpływ kultury greckiej był mocno widoczny). Powolny upadek zaczął się w połowie II w. p.n.e., gdy cała Azja Mniejsza była areną walk takich mocarstw jak Persja, czy Rzym. Wtedy to bardzo silna Armenia podbiła Iberię, a niedługo później jej sojusznik, Królestwo Pontu, zajęło Kalchidę.

Rzym, Persja, Bizancjum…

W 65 r. p.n.e. wojska Pompejusza Wielkiego zajęły na chwilę Iberię. Nie udało im się utrzymać zbyt długo, ale cała kraina znalazła się pod wpływem rzymskim. Wojny prowadzone w Azji Mniejszej doprowadziły do upadku Pontu oraz mocnego osłabienia Armenii. Kolchida wkrótce stała się prowincją rzymską. Zatem cała Gruzja była już pod wpływem Imperium. Warto tu podkreślić, że Iberia nie dostała się pod rzymskie panowanie. Była pod rzymskimi wpływami, była przez wojska rzymskie chroniona, ale była mniej lub bardziej niezależna. Przez następnej 600 lat tereny Gruzji były areną potyczek między Rzymem a Persją. Pod koniec III w. Kolchida, a raczej tamtejsza prowincja, uzyskała pewną niezależność i utworzyła Królestwo Lazyckie. Był to efekt słabnącej pozycji Imperium Rzymskiego na terenach Azji Mniejszej. Iberia z kolei w tym czasie mocno już współpracowała z perską dynastią Sasanidów, co na pewno pozwoliło jej przetrwać trudne czasy, ale niestety, mocno uzależniło państwo od silniejszej władzy. Oficjalnie w 327 r. pod wpływem świętej Nino Gruzja przyjęła chrześcijaństwo. Dokładna data nie jest jednak znana. Wiadomo, że w pierwszej połowie IV w. zarówno Iberia jak i Lazycja stały się państwami chrześcijańskimi. W 562 r. po wieloletniej wojnie Lazycja została podbita przez Imperium Bizantyjskie. W V w. Iberia próbowała się wyrwać spod perskich wpływów. Powstanie zostało jednak stłumione, ale małe państewko uzyskało nieco większą autonomię. Stolicą Iberii zostało wtedy Tbilisi. Przez ponad 100 lat trwała na terenie Gruzji rywalizacja o wpływy między Persją a Bizancjum. Zakończona została przez podbój Arabów w VII w. Cała Gruzja znalazła się wtedy pod władzą kalifa z Bagdadu.

Gruzja

Zjednoczenie

W IX w. kalifat uległ osłabieniu, dlatego w południowo – zachodniej Gruzji udało się utworzyć małe państewko, na czele którego stanęła dynastia Bagratydów. Kolejne lata przynosiły dalsze wypychanie Arabów z Kaukazu. Powstawały kolejne państwa jak np. Abchazja, czy Kachetia, które wkrótce zaczęły między sobą rywalizować. W 1008 r. król Abchazji i paru mniejszych królestw, Bagrat III, skutecznie podbił pozostałe krainy i koronował się na pierwszego króla zjednoczonej Gruzji. Właśnie za jego panowania po raz pierwszy pojawiło się określenie Sakartwelo, oznaczające po prostu Gruzję. Następne lata to najazdy Turków seldżuckich, określane jako Wielka Inwazja Turecka. W ich wyniku Gruzja praktycznie przestała istnieć, stała się lennikiem Seldżuków.

Wardzia

Sytuacja zmieniła się, gdy tron gruziński objął Dawid IV Budowniczy. Jego najważniejszym celem było zbudowanie armii zdolnej odeprzeć ataki tureckie. Prowadzona przez niego wojna przyniosła sukces, w 1097 r. został zwolniony z płacenia Turcji daniny. Kolejne lata pozwoliły na wszystkich ziem zagarniętych przez Seldżuków. Stało się to po zdobyciu Tbilisi w 1121 r. Zapędy króla sięgały jednak dalej. Wkrótce podbił on sporą część Armenii, co pozwoliło mu na koronowanie się na tamtejszego króla. Gdy Dawid IV umierał, Gruzja była lokalną potęgą.

Gruzja

Szczyt potęgi Gruzji przypadał na okres panowania królowej Tamary. Na początku XIII w. udało jej się podbić resztę Armenii, Szyrwan, część Azerbejdżanu i kilka bizantyjskich prowincji. W 1210 r. Gruzja osiągnęła największy zasięg terytorialny w całej swej historii. Kraj rozwijał się wtedy bardzo szybko. Rolnictwo, kultura i sztuka stanowiły wtedy o sile narodu gruzińskiego. Nic wtedy nie zapowiadało szybkiego upadku Gruzji. Jeszcze w I poł XIII w. cały Kaukaz został zalany przez Mongołów. Gruzja została podbita błyskawicznie i w bardzo dużej części została włączona do Imperium Mongolskiego. Królowa Rusudan próbowała negocjować i zrzekła się na rzecz Mongołów wszystkich terenów zależnych od Gruzji. Były też krainy, jak np. Dżawachetia, które same zdecydowały się odłączyć od Gruzji, by stać się częścią potężnego imperium. Kolejne lata przynosiły ciągłe walki o przetrwanie. Dopiero Jerzy Wspaniały w XIV w. wyzwolił kraj przywracając większość granic sprzed najazdu. Nie zakończyło to jednak mongolskiej agresji. Pod koniec XIV w. bardzo mocno we znaki dawał się mongolski wódz Timur Chromy, którego najazdy zniszczyły kraj, jego infrastrukturę i gospodarkę.

Między mocarstwami

W XV w. świat gruziński stanowił chrześcijańską enklawę z wszystkich stron otoczoną islamskimi potęgami. Mocne odizolowanie spowodowało szybki upadek zarówno gospodarczy jak i polityczny. W połowie XV w. Królestwo Gruzji rozpadło się na kilka królestw i księstw np. Swanetię, Kakhetię, Imeretię itd. itp. Przełom XV i XVI to coraz większe naciski ze strony Imperium Osmańskiego oraz Iranu. Państewka gruzińskie dość długo opierały się najeźdźcom. Ostatecznie w 1555 r. obie potęgi podpisały pokój dzieląc cały Kaukaz na strefy wpływów. Gruzja nie znalazła się formalnie w granicach żadnego ze wspomnianych państw. Ugoda dzieliła kraj na strefy wpływów. Zachód był turecki, a wschód perski. Coraz większa izolacja prowadziła do coraz gorszej sytuacji gospodarczej. Ludzie popadali w nędzę. Brakowało pieniądza, więc wrócono do handlu wymiennego. W pierwszej połowie XVII w. Persja zdecydowała się na pełną aneksję swoich gruzińskich terenów. Wielu gruzińskich władców i szlachciców buntowało się przeciwko zwierzchniej władzy, ale spora część arystokracji zaakceptowała Persów jako swoich panów, co potwierdzali przejściem na islam. Nędza oraz konieczność lawirowania między Turcją a Persją sprawiły, że pojawienie się trzeciego gracza zostało odebrane niezwykle pozytywnie.

Gruzja

Cesarstwo Rosyjskie było podobne zarówno religijnie jak i kulturowo. Wydawało się więc wszystkim, że będzie o wiele lepszym sojusznikiem niż islamskie Turcja i Persja. Rosja była też pierwszym od dawna źródłem kontaktu z cywilizacją europejską. Izolacja Gruzji powoli się zmniejszała. Oczywiście działania Rosji zostały odebrane bardzo negatywnie przez Turcję, która wkrótce dokonała pełne aneksji zachodniej Gruzji. W drugiej połowie XVIII w. gruziński król Herakliusz II dokonał zjednoczenia Kartlii i Kachetii i zawiązał sojusz militarny z Rosją. Imperium nie było jednak aż tak bardzo zainteresowane Zakakukaziem, dlatego w potyczkach z Turcją wystawiano najczęściej małe oddziały, które miały pokazać rosyjskie wsparcie, ale nie angażować zbyt dużych sił. W 1783 r. Kartlia i Kachetia stały się rosyjskim protektoratem, który szybko został rozpity przez siły tureckie. Rosjanie opuścili Gruzję zostawiając ją samą sobie. Turcja za zdradę i kolaborowanie z Rosją dokonała najazdu, niszcząc wiele miast i wsi. Początek XIX w. przyniósł ponowne zainteresowanie Rosji. Carowie Paweł I i później Aleksander I dokonali aneksji Kartlii i Kachetii. Od razu zaczęto zmuszać szlachtę gruzińską do pełnego posłuszeństwa. Ci, którzy się nie zgodzili, byli wsadzani do więzień. W 1810 r. Rosji udało się zdobyć także Imeretię. Ostatecznie do 1878 r. wszystkie ziemie gruzińskie zostały podbite i włączone do Imperium Rosyjskiego.

Gruzja

Pod moskiewskim butem

Największym plusem rosyjskiej władzy była jej potęga. Pozwoliła ona na skuteczne przepędzenie zarówno Turków jak i Persów. Ucisk, jakiemu poddawani byli Gruzini, spotykał się z coraz większym sprzeciwem. Elity zaczęły dążyć do uzyskania niepodległości. Inspiracją do działań konspiracyjnych było chociażby polskie powstanie listopadowe. Każde jednak próby wzniecania buntu surowo karano zsyłając prowodyrów na Syberię. Po 1845 r. carat zmienił nastawienie. Próbowano złagodzić nieco retorykę i przekonać do siebie Gruzinów. Kraj stał się dla Rosji miejscem, gdzie zsyłano niewygodnych działaczy rosyjskich, za to bogatych Gruzinów przesiedlano na Syberię, gdzie dostawali majątki porównywalne z tym, co zostawiali w Gruzji. Reforma znosząca pańszczyznę, była tutaj mocno opóźniona. Carat nie chciał psuć polepszających się stosunków z tutejszą szlachtą, nie miał też pomysłu jak pomóc głodującym chłopom. Ostatecznie reformę przeprowadzono kompromisowo, z czego do końca nikt nie był zadowolony. W połowie XIX w. zaczął się rodzić duch narodowy. Początkowo chodziło o krzewienie kultury gruzińskiej, ale z biegiem czasu zaczęto marzyć o własnym kraju, bez dominującej roli Rosjan.

Gruzja

Zabójstwo cara Aleksandra II Romanowa zmieniło się nastawienie Imperium do wszelkich przejawów nacjonalizmu. Zaczęto stosować różne ograniczenia i zakazy np. język gruziński został w całości zastąpiony rosyjskim. Zaczęto coraz bardziej promować socjalizm. Coraz bardziej rosły też napięcia między Ormianami, którzy stanowili większość inteligencką, a Gruzinami, którzy byli w większości oswobodzonymi chłopami. W trakcie I wojny światowej Gruzja stała się terenem przyfrontowym, między Turcją a Rosją. Słabnięcie władzy cara oraz liczne klęski rosyjskiej armii sprawiły, że odżyły nastroje niepodległościowe. Świetną okazją mogła być rewolucja październikowa, gdy całe Imperium Rosyjskie było wstrząsane przez lokalne zrywy niepodległościowe i wojnę domową. W 1918 r. rosyjski Rząd Tymczasowy utworzył Zakaukaską Demokratyczną Republikę Federacyjną, w skład której wchodziły Gruzja, Armenia i Azerbejdżan. Po zaledwie trzech miesiącach Gruzja wystąpiła z ZDRF, co niedługo później powtórzyły Armenia i Azerbejdżan. Gruzja ogłosiła wtedy niepodległość. Granice jakie ustalono zawierały też tereny historycznie gruzińskie, ale zamieszkane w większości przez nie Gruzinów, czyli Abchazję i Osetię. Kolejne lata przynosiły liczne spory terytorialne i małe, krótkotrwałe wojny np. z Armenią.

Gruzja

Radość z posiadania niezależnego państwa nie trwała długo. W 1921 r. Gruzja została zaatakowana przez Armię Czerwoną. Została ona niejako zaproszona przez gruzińskich bolszewików chcących wprowadzać komunizm, dla którego poparcie społeczeństwa było zbyt małe, by zmienić ustrój samodzielnie. Już w następnym roku została utworzona Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka, czyli de facto Gruzja ponownie stała się częścią Rosji. Budowa komunizmu przebiegała w Gruzji nieco łagodniej niż w inny republikach radzieckich. Warto pamiętać, że głównodowodzący, czyli Józef Stalin, był Gruzinem, więc możliwe, że nie chciał aż tak bardzo męczyć swoich krajanów. Nie oznacza to, że kolektywizacja rolnictwa, ograniczanie swobód obywatelskich, czy represje za działalność antyradziecką były w Gruzji odbierane pozytywnie. II wojna światowa przyniosła śmierć kilkuset tysięcy osób, ale kraj nie został zajęty przez Niemców. Po wojnie, oczywiście, SRR działała nadal.

Stalin

Po II wojnie światowej Związek Radziecki starał się zerwać z przeszłością stalinowską. Spotkało się to z dużymi protestami w Gruzji, gdzie nie chciano się pogodzić z uznawaniem rodaka za winnego wielu zbrodni. Powojenna Gruzja była jedną z szybciej rozwijających się republik. Związek Radziecki mocno inwestował w przemysł, drogi, koleje. Bardzo biedny kraj powoli wychodził z zapaści. Jednocześnie jednak powiększał się opór społeczny przeciwko rusyfikacji państwa.

Gruzja

Niepodległość

Gorbaczowska pieriestrojka sprawiła, że nastroje niepodległościowe osiągnęły swoje apogeum. W 1991 r. w referendum 98,9% Gruzinów opowiedziało się za utworzeniem własnego państwa. Jeszcze tego samego roku stało się to faktem. Pierwszym prezydentem wybrany został Zwiad Gamsachurdia, ale został szybko obalony. Na jego miejsce został szybko wybrany prorosyjski Eduard Szewardnadze. Nie podobało się to lokalnej społeczności, co zaowocowało wojną domową w 1992 r. W walkę włączyły się armie państw sąsiednich, dzięki czemu Szewardnadze utrzymał władzę, ale został zmuszony do przyłączenia Gruzji do Wspólnoty Niepodległych Państw. Wojna domowa sprawiła, że odżyły separatystyczne nastroje w Abchazji i Osetii. Obie republiki ogłosiły niepodległość i pomimo kilku wojen wewnętrznych zostały poza kontrolą rządu gruzińskiego. Tamten okres zapamiętany został jako czas wielkich zniszczeń, pogłębiania się kryzysu gospodarczego oraz olbrzymiej korupcji. Nieudolność władzy służyła rozwojowi silnej opozycji na czele z Micheilem Saakaszwilim. W 2003 r. jego partia wygrała wybory parlamentarne, ale obóz rządzący ogłosił zupełnie inne wyniki. Było to za dużo dla Gruzinów. Rozpoczęły się masowe, pokoje protesty nazwane rewolucją róż. Doprowadziła ona do ustąpienia Szewardnadze. Na początku następnego roku w wyborach prezydenckich wygrał Saakaszwili uzyskując 96% głosów. Dużym sukcesem początku jego rządów było odzyskanie kontroli na buntującą się Adżarią.

Tbilisi

W 2007 r. Saakaszwili został oskarżony o korupcję i niekompetencję. Najpoważniejszym zarzutem było jednak przyczynienie się do śmierci premiera Zuraba Żwanii. Opozycja rozpoczęła akcję wymierzoną w prezydenta twierdząc, że dąży on do wprowadzenia rządów autorytarnych. Protesty, jakie się wtedy odbyły, też nie zawsze były pokojowo tłumione, co później przyczyniło się do jeszcze większych problemów Saakaszwilego. Ostatecznie rozpisano nowe wybory wyrzucając po drodze z kraju rosyjskich działaczy i oskarżając Rosję o działania destabilizacyjne. Saakaszwili wygrał kolejne wybory, ale ze znacznie mniejszym poparciem niż za pierwszym razem. W 2008 r. Gruzja rozpoczęła starania o przyłączenie się do NATO, czego gorącym zwolennikiem jest Polska. W tym samym roku Gruzja próbowała przywrócić porządek w zbuntowanej Osetii, co skończyło się wkroczeniem armii rosyjskiej, co rozpoczęło jeden z największych kryzysów. Do konfliktu dołączyła też Abchazja. Ostatecznie obie republiki zostały oficjalnie uznane przez Rosję za niepodległe, ale w rzeczywistości są one w całości przez nią kontrolowane. Problemy Saakaszwilego rozpoczęły się pod koniec 2012 r., gdy przegrał on wybory parlamentarne. Nowy obóz rządzący domagał się wszczęcia śledztwa w sprawie wielu nieprawidłowości oraz prawdopodobnego zabójstwa Zuraba Żwanii. Wtedy Saakaszwili uciekł z kraju i już nigdy do Gruzji nie wrócił. Jest dziś poszukiwany listem gończym, a ukrywa się najprawdopodobniej na Ukrainie.

Batumi

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *